Phần lớn rủi ro về tên không đến từ việc thiếu công cụ tra cứu mà đến từ những niềm tin sai khiến người ta dừng tra quá sớm: tưởng tên công ty là nhãn hiệu, tưởng khác một chữ là khác nhãn, tưởng khác nhóm là an toàn, tưởng đăng mạng trước là có quyền. Mỗi niềm tin có một phần đúng, và chính phần đúng ấy làm người ta chủ quan.
Bài này đi qua bảy hiểu lầm hay gặp nhất khi trò chuyện với chủ doanh nghiệp nhỏ, người làm marketing và người thiết kế. Với mỗi hiểu lầm, bài chỉ ra phần đúng, phần sai, và việc nên làm thay vào đó.
Hiểu lầm 1: Đã có giấy đăng ký doanh nghiệp là có quyền với cái tên
Phần đúng: tên doanh nghiệp đã đăng ký được ghi nhận trong hệ thống đăng ký doanh nghiệp, và không doanh nghiệp nào khác được đăng ký tên trùng trong hệ thống đó. Phần sai: hệ thống đăng ký doanh nghiệp và hệ thống nhãn hiệu là hai thế giới riêng. Việc cấp tên doanh nghiệp không xét tên đó có trùng nhãn hiệu của ai, và giấy đăng ký doanh nghiệp không phải văn bằng bảo hộ nhãn hiệu.
Hệ quả thực tế: bạn có thể mang một cái tên hợp lệ trên giấy đăng ký nhưng không được dùng nó trên bao bì, biển hiệu cho loại sản phẩm mà người khác đã đăng ký nhãn. Trong trường hợp xung đột rõ ràng, chủ nhãn còn có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền buộc doanh nghiệp đổi tên.
Việc nên làm: trước khi đăng ký doanh nghiệp, tra cả tên dự định trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, nhất là phần tên riêng sẽ dùng làm thương hiệu. Nếu tên doanh nghiệp và nhãn hiệu là một, hãy kiểm cả hai cửa trước khi đi vào cửa nào.
Hiểu lầm 2: Tra không ra là tên sạch
Phần đúng. Một lần tra kỹ không ra đối chứng đáng lo là tín hiệu tốt, và làm giảm đáng kể rủi ro bị từ chối.
Phần sai thứ nhất: cách tra quyết định kết quả. Nhiều người chỉ nhập đúng một dạng tên, bằng chế độ tìm chính xác, và không lọc theo nhóm liên quan. Kết quả "không có gì" khi đó chỉ nói rằng không có nhãn nào viết y hệt.
Phần sai thứ hai: dữ liệu công khai không phải tất cả. Đơn đã nộp nhưng chưa công bố, quyền có trước ngoài sổ đăng ký, nhãn nước ngoài hưởng quyền ưu tiên đều có thể nằm ngoài tầm mắt của một lần tra.
Phần sai thứ ba: không trùng ai vẫn có thể bị từ chối. Tên mô tả sản phẩm, tên chỉ địa danh, tên là từ thông dụng của ngành bị từ chối vì thiếu khả năng phân biệt, không vì trùng.
Việc nên làm. Đọc kết quả "không thấy trùng" như "chưa thấy vật cản ở những chỗ đã nhìn", ghi rõ đã nhìn ở đâu, và kiểm thêm khả năng phân biệt.
Hiểu lầm 3: Khác một chữ, thêm dấu, đổi thứ tự là thành nhãn khác
Phần đúng: về mặt chữ, hai tên đó khác nhau, và công cụ tìm chính xác sẽ coi chúng là khác. Phần sai: đánh giá tương tự gây nhầm lẫn không đếm số ký tự khác nhau. Nó dựa trên ấn tượng tổng thể mà người mua bình thường nhận được khi nhìn, nghe, nhớ một cái tên. Hai tên đọc gần giống nhau, hay viết khác nhưng gợi cùng một ý, có thể bị coi là tương tự dù khác vài chữ.
Ví dụ giả định: "Sao Rêu" và "Sao Riêu", "Vimora" và "Vimorra", "Nhà Gạo" và "Gạo Nhà". Với người mua đang vội trên kệ hàng hay lướt điện thoại, những cặp này dễ lẫn. Thẩm định viên và toà án đều đặt mình vào vị trí người mua đó khi đánh giá.
Hiểu lầm này nguy hiểm vì nó hay được dùng như một "mẹo": thấy tên mình muốn đã có người đăng ký, bèn sửa một chữ rồi nộp. Ngoài rủi ro bị từ chối, cách làm đó còn có thể bị coi là cố tình bắt chước nếu sau này xảy ra tranh chấp. Việc nên làm là chọn tên có khoảng cách rõ ràng về cả cách viết, cách đọc lẫn ý nghĩa, chứ không chỉnh sửa vài chữ quanh một tên đã có chủ.
Hiểu lầm 4: Khác nhóm hàng hoá là an toàn tuyệt đối
Phần đúng: nhãn hiệu được bảo hộ theo danh mục hàng hoá, dịch vụ cụ thể. Một tên trùng nhưng cho sản phẩm hoàn toàn không liên quan thường không phải vật cản. Phần sai: nhóm phân loại là công cụ hành chính để sắp xếp đơn, không phải ranh giới tuyệt đối của sự nhầm lẫn. Hàng hoá ở hai nhóm khác nhau vẫn có thể bị coi là tương tự nếu chúng cùng mục đích sử dụng, cùng kênh bán, cùng người mua, hay bổ trợ nhau.
Những cặp hay gặp: đồ uống và dịch vụ quán cà phê; mỹ phẩm và dịch vụ chăm sóc sắc đẹp; phần mềm và dịch vụ thiết kế phần mềm; quần áo và dịch vụ bán lẻ quần áo; thực phẩm và dịch vụ nhà hàng. Một nhãn trà sữa đăng ký cho đồ uống có thể cản tên một chuỗi quán trà sữa đăng ký cho dịch vụ, dù hai bên ở hai nhóm khác nhau.
Riêng nhãn hiệu nổi tiếng, phạm vi bảo hộ có thể vượt xa nhóm ban đầu. Việc nên làm: khi tra, lọc cả nhóm chính lẫn các nhóm có sản phẩm liên quan, và đọc kỹ danh mục của từng đối chứng thay vì chỉ nhìn số nhóm.
Hiểu lầm 5: Đăng lên mạng xã hội, mở gian hàng trước là có quyền
Phần đúng là việc dùng trước để lại dấu vết có ngày tháng, và trong một số tình huống dấu vết ấy có giá trị. Phần sai nằm ở những điểm sau:
- Việt Nam xét quyền nhãn hiệu chủ yếu theo thứ tự nộp đơn, không theo thứ tự đăng bài hay mở gian hàng.
- Một trang mạng xã hội vài nghìn người theo dõi thường chưa đủ để coi là nhãn được biết đến rộng rãi.
- Tên trang, tên gian hàng không được cơ quan nào thẩm định về xung đột nhãn hiệu khi tạo ra.
- Nếu tên trang trùng nhãn của người khác, chính trang đó có thể bị khiếu nại và bị gỡ theo quy trình của nền tảng.
- Dấu vết sử dụng có ích nhất khi bạn đồng thời nộp đơn sớm; nó hỗ trợ đơn, không thay đơn.
Việc nên làm: trước khi lập trang và xây người theo dõi, tra nhãn hiệu cho tên đó; khi đã chắc chắn với tên, nộp đơn sớm thay vì dựa vào việc "mình dùng trước".
Hiểu lầm 6: Tên tiếng Anh thì người Việt không ai tranh
Phần đúng: một từ tiếng Anh ít gặp có thể ít bị trùng hơn một từ ghép tiếng Việt quen thuộc. Phần sai: các từ tiếng Anh đẹp, dễ đọc như những từ chỉ thiên nhiên, màu sắc, sự tươi mới, sự sang trọng lại thuộc nhóm bị đăng ký dày đặc nhất, cả bởi doanh nghiệp Việt lẫn doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam qua đơn quốc gia hoặc đăng ký quốc tế.
Hơn nữa, một tên tiếng Anh có thể bị coi là tương tự với nhãn tiếng Việt cùng nghĩa, với nhãn phiên âm của nó, hay với nhãn nước ngoài đã nổi tiếng. Một số từ tiếng Anh thông dụng còn bị coi là mô tả: dùng chữ chỉ "tươi", "sạch", "tự nhiên" cho thực phẩm khó được bảo hộ riêng, dù viết bằng ngôn ngữ nào.
Việc nên làm: tra tên tiếng Anh ở cả cơ sở dữ liệu trong nước và cơ sở dữ liệu quốc tế, tra thêm dạng dịch nghĩa sang tiếng Việt và dạng phiên âm, và tự hỏi người mua Việt sẽ hiểu từ đó là tên riêng hay là lời mô tả sản phẩm.
Hiểu lầm 7: Nhãn đã hết hạn hoặc lâu không ai dùng thì lấy được ngay
Phần đúng. Văn bằng không được gia hạn sẽ hết hiệu lực, và luật có cơ chế chấm dứt hiệu lực nhãn không được sử dụng trong một thời gian luật định. Một nhãn bỏ hoang không phải vật cản vĩnh viễn.
Phần sai thứ nhất: hết hạn trên dữ liệu chưa chắc là hết hẳn. Chủ nhãn có thể còn trong thời gian được gia hạn muộn theo quy định, hoặc dữ liệu chưa cập nhật việc gia hạn. Cần kiểm kỹ trạng thái trước khi coi một văn bằng là đã chết.
Phần sai thứ hai: nhãn vừa hết hiệu lực vẫn có thể được dùng làm đối chứng. Luật có quy định một khoảng thời gian sau khi văn bằng hết hiệu lực mà nhãn đó vẫn có thể là căn cứ từ chối đơn tương tự, trừ một số trường hợp. Bạn nên đối chiếu quy định hiện hành về khoảng thời gian này.
Phần sai thứ ba: không thấy bán không có nghĩa là không dùng. Chủ nhãn có thể dùng ở kênh bạn không thấy, như bán sỉ, bán cho doanh nghiệp, hay xuất khẩu. Muốn chấm dứt hiệu lực vì không sử dụng phải đi đúng thủ tục và chứng minh được.
Việc nên làm. Ghi nhận các đối chứng loại này như vùng xám, kiểm trạng thái kỹ, và nếu thật sự muốn tên đó thì hỏi người làm nghề về con đường hợp pháp thay vì tự cho là "lấy được".
Năm câu tự hỏi trước khi tin kết quả tra của mình
Bảy hiểu lầm trên có chung một gốc: dừng lại khi vừa thấy điều mình muốn thấy. Năm câu hỏi dưới đây giúp bạn tự kiểm lần tra trước khi chốt tên.
- Mình đã tra bao nhiêu dạng của tên, và có dạng nào người mua hay gọi mà mình chưa nhập vào ô tìm kiếm?
- Mình đã lọc những nhóm nào, và sản phẩm của mình có liên quan tới nhóm nào khác mà mình bỏ qua?
- Những đối chứng mình gạt đi, mình gạt vì đã đọc kỹ danh mục và trạng thái, hay vì thấy tên hơi khác?
- Nếu bỏ hết phần mô tả, địa danh, từ chung chung, tên của mình còn lại phần nào thật sự riêng?
- Lần tra này cách hôm nay bao lâu, và từ đó tới giờ mình đã định nộp đơn chưa?
Trả lời trung thực năm câu này thường mất ít thời gian hơn một lần tra mới, nhưng chỉ ra ngay chỗ lần tra cũ còn hở. Nếu có câu nào bạn không trả lời được, đó là chỗ nên tra thêm hoặc hỏi người làm nghề.
Câu hỏi thường gặp
Tên công ty khác tên nhãn hiệu thì có cần tra cả hai không?
Nên tra cả hai. Tên công ty cần kiểm trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp và tra thêm nhãn hiệu nếu phần tên riêng của nó trùng nhãn có trước. Tên nhãn hiệu dùng trên sản phẩm thì phải tra trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu.
Thêm chữ "Việt Nam" hay "Group" sau tên có giúp khác nhãn có trước không?
Thường là không. Những từ như tên nước, loại hình doanh nghiệp, hay từ mô tả chung bị coi là phần phụ, không tạo khả năng phân biệt. Phần chữ chính vẫn được so với nhãn có trước.
Nhãn của người khác đăng ký cho dịch vụ, mình dùng cho hàng hoá thì sao?
Còn tuỳ mức liên quan giữa dịch vụ của họ và hàng hoá của bạn. Nếu cùng lĩnh vực, cùng người mua, cùng kênh như đồ uống và quán đồ uống, khả năng bị coi là tương tự là đáng kể. Cần đọc danh mục cụ thể.
Có nên nghe theo những lời khuyên đổi một chữ để né nhãn có trước không?
Không nên. Cách đó thường không vượt qua được đánh giá tương tự gây nhầm lẫn, và có thể bị coi là cố tình bắt chước khi tranh chấp. Chọn tên có khoảng cách rõ ràng an toàn hơn nhiều.
Tra cứu trên điện thoại vài phút có đủ để biết tên an toàn không?
Vài phút đủ để loại những tên trùng rõ ràng, nhưng không đủ để kết luận tên an toàn. Một lần tra có giá trị cần thử nhiều biến thể, lọc nhóm liên quan, đọc trạng thái từng đối chứng và kiểm khả năng phân biệt.