Tra cứu nhãn hiệu là việc tìm trong các cơ sở dữ liệu đơn và văn bằng nhãn hiệu, cùng những nguồn liên quan, để biết dấu hiệu bạn định dùng có trùng hoặc tương tự với nhãn của người khác cho cùng loại hàng hoá, dịch vụ hay không, và bản thân nó có đủ khả năng phân biệt để được bảo hộ hay không. Kết quả tra cứu không phải là quyết định của nhà nước, nhưng nó cho bạn biết mình đang đứng ở vùng an toàn, vùng xám hay vùng nguy hiểm.
Nhiều người hiểu tra cứu là gõ tên lên công cụ tìm kiếm, thấy không có ai bán thì yên tâm. Cách đó bỏ sót gần như mọi thứ quan trọng: đơn đã nộp nhưng chưa có sản phẩm trên thị trường, nhãn viết khác một chữ nhưng đọc giống hệt, nhãn của ngành lân cận. Phần dưới chia việc tra cứu thành những câu hỏi cụ thể, để bạn biết mình đang tìm gì và khi nào có thể dừng.
Tra cứu nhãn hiệu khác gì việc tìm tên trên mạng
Tìm trên mạng cho bạn biết ai đang dùng một cái tên. Tra cứu nhãn hiệu cho bạn biết ai đang giữ quyền hoặc đang xin quyền với cái tên đó. Hai thứ không trùng nhau. Một doanh nghiệp có thể đã nộp đơn cho một nhãn từ hai năm trước, chưa ra sản phẩm, chưa có trang bán hàng, nhưng đơn của họ vẫn nằm trong sổ của Cục Sở hữu trí tuệ và sẽ được dùng làm đối chứng khi Cục xét đơn của bạn. Ngược lại, một cửa hàng nổi tiếng trên mạng xã hội có thể chưa từng nộp đơn nào.
Việt Nam áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: khi hai người cùng xin bảo hộ những dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá trùng hoặc tương tự, người nộp trước thường được xét trước. Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải là "có ai đang bán hàng với tên này không" mà là "có đơn hoặc văn bằng nào đứng trước mình không". Chỉ cơ sở dữ liệu nhãn hiệu mới trả lời được câu đó.
Tra cứu nhãn hiệu cũng khác kiểm tra tên doanh nghiệp. Hệ thống đăng ký doanh nghiệp chỉ xét tên công ty có trùng tên công ty khác hay không; nó không xét nhãn hiệu. Một công ty được cấp giấy đăng ký với tên "Sao Rêu" (ví dụ giả định) vẫn có thể bị chủ nhãn hiệu "Sao Rêu" có trước yêu cầu ngừng dùng tên đó trên bao bì. Cái tên đi qua được cửa này chưa chắc qua được cửa kia.
Ba câu hỏi mà một lần tra cứu phải trả lời
Đã có ai đứng trước bạn chưa? Tìm các đơn và văn bằng có dấu hiệu trùng hoặc tương tự, không chỉ giống hệt từng chữ mà cả giống cách đọc, giống ý nghĩa, giống cách trình bày. Phạm vi tìm phải gồm cả đơn đang chờ xét, vì đơn nộp trước bạn một ngày vẫn có thể chặn bạn khi được cấp.
Nếu có, họ đang giữ quyền cho thứ gì? Một nhãn trùng tên nhưng đăng ký cho máy nông nghiệp thường không cản bạn bán trà sữa. Nhưng nhãn đăng ký cho đồ uống thì có, và nhãn đăng ký cho dịch vụ quán cà phê cũng có thể có, vì hàng hoá và dịch vụ liên quan mật thiết với nhau. Câu hỏi này buộc bạn xác định đúng nhóm hàng hoá, dịch vụ của mình và các nhóm lân cận.
Bản thân cái tên có đủ sức đứng riêng không? Một cái tên không trùng ai vẫn có thể bị từ chối vì chỉ mô tả sản phẩm, chỉ địa danh, hoặc là từ ai trong ngành cũng dùng. Tra cứu tốt luôn đi kèm phép tự kiểm khả năng phân biệt, nếu không bạn sẽ yên tâm sai chỗ.
Có quyền nào nằm ngoài sổ đăng ký nhãn hiệu không? Tên thương mại đang được dùng, nhãn hiệu nổi tiếng, chỉ dẫn địa lý, hình vẽ có quyền tác giả của người khác đều có thể cản một nhãn hiệu. Câu hỏi phụ này không thay được ba câu trên, nhưng giúp bạn không bị bất ngờ.
Bản đồ một lần tra cứu: tra cái gì, để biết điều gì
Khi chia nhỏ, việc tra cứu gồm nhiều lớp. Không phải lần nào cũng cần đi hết, nhưng bạn nên biết mình đang bỏ qua lớp nào. Các danh mục khác của trang đi sâu từng lớp; bảng này chỉ là bản đồ.
| Lớp tra | Bạn tìm gì | Câu hỏi được trả lời |
|---|---|---|
| Phần chữ | Tên trùng, tên viết khác nhưng đọc giống, tên cùng nghĩa, tên có thêm hoặc bớt tiền tố, hậu tố | Có nhãn chữ nào gây nhầm lẫn với tên của bạn không |
| Phần hình | Logo cùng ý tưởng, cùng con vật, cùng hình khối, tra theo mã phân loại hình | Logo của bạn có bị coi là tương tự logo có trước không |
| Nhóm hàng hoá, dịch vụ | Nhóm chính của sản phẩm, các nhóm có sản phẩm liên quan | Nhãn trùng tên có thật sự chồng lên lĩnh vực của bạn không |
| Trạng thái hồ sơ | Đơn đang chờ, đơn đã bị từ chối, văn bằng còn hay hết hiệu lực | Đối chứng đó còn là vật cản thật hay không |
| Chủ sở hữu | Cùng một chủ có bao nhiêu nhãn tương tự, họ hoạt động trong lĩnh vực nào | Bạn đang đối diện một cá nhân hay một doanh nghiệp có danh mục nhãn dày |
| Khả năng phân biệt | Từ mô tả, từ chỉ chất lượng, địa danh, từ thông dụng trong ngành | Tên có tự đứng được khi không ai trùng không |
Sáu lớp này gộp lại mới cho một bức tranh đủ dùng để ra quyết định. Bỏ lớp nhóm hàng hoá, bạn có thể hoảng vì một nhãn trùng tên nhưng ở ngành khác hẳn. Bỏ lớp khả năng phân biệt, bạn có thể vui vì không ai trùng rồi bị từ chối vì tên quá mô tả.
Kết quả tra cứu giúp bạn quyết định những việc gì
Chọn giữa các phương án tên. Khi có ba bốn tên ứng viên, tra cứu là cách loại nhanh và khách quan nhất. Tên nào vấp nhãn có trước trong đúng nhóm của bạn thì gạch sớm, trước khi cả nhóm kịp yêu nó.
Quyết định có đầu tư vào nhận diện hay chưa. Thiết kế logo, in bao bì, làm biển hiệu, đặt hàng tem nhãn số lượng lớn đều tốn tiền và khó thu hồi. Tra cứu trước những khoản chi đó là cách mua bảo hiểm rẻ nhất cho chúng.
Xác định phạm vi đơn đăng ký. Biết nhóm nào đang đông nhãn tương tự, bạn có thể viết danh mục hàng hoá hẹp lại ở chỗ rủi ro, hoặc tách nhãn chữ và nhãn hình thành các đơn khác nhau.
Ước lượng thời gian và công sức. Một tên sạch thường đi qua thẩm định nhẹ nhàng hơn. Một tên nằm trong vùng xám có thể phải trả lời thông báo từ chối, và bạn nên tính trước thời gian, công sức cho việc đó.
Chọn cách thể hiện nhãn khi nộp đơn. Nếu phần chữ đông đúc mà logo của bạn có nét riêng, kết quả tra giúp bạn cân nhắc nộp nhãn kết hợp chữ và hình, hay nộp riêng từng phần. Quyết định này ảnh hưởng tới phạm vi bảo hộ về sau, nên nên dựa vào dữ liệu thay vì cảm tính.
Chuẩn bị cho việc thương lượng. Khi tra ra một nhãn có trước của người không còn hoạt động, bạn có thông tin để cân nhắc liên hệ mua lại, xin thư đồng ý, hay đi con đường khác. Không tra, bạn chỉ biết chuyện này khi đã bị từ chối.
Một lần tra cứu cơ bản diễn ra theo thứ tự nào
Đây là trình tự tối thiểu cho người tự tra. Mỗi bước có bài riêng trong các danh mục khác; ở đây chỉ xếp chúng theo đúng thứ tự để bạn không làm ngược.
- Viết ra tên định dùng và mọi biến thể của nó: có dấu, không dấu, viết liền, tách chữ, phiên âm, dịch nghĩa nếu có.
- Liệt kê sản phẩm, dịch vụ thật sự kinh doanh trong một đến hai năm tới, rồi xác định nhóm phân loại tương ứng và các nhóm lân cận.
- Tra phần chữ trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ, lọc theo nhóm, ghi lại mọi kết quả đáng ngờ kèm số đơn và trạng thái.
- Nếu có logo, tra thêm phần hình theo mã phân loại hình và theo các nhãn chữ đã tìm được.
- Đối với những tên định dùng lâu dài hoặc có kế hoạch xuất khẩu, tra thêm các cơ sở dữ liệu quốc tế.
- Tự kiểm khả năng phân biệt của tên: có mô tả sản phẩm, chỉ địa danh, hay là từ thông dụng của ngành không.
- Tổng hợp thành một bản ghi ngắn: ngày tra, nguồn tra, từ khoá đã dùng, các đối chứng đáng lo và kết luận sơ bộ.
Bản ghi ở bước cuối quan trọng hơn người ta nghĩ. Nó cho bạn biết lần tra đó đã phủ tới đâu, để lần tra lại sau vài tháng chỉ cần bổ sung, và để người làm nghề bạn nhờ về sau không phải bắt đầu lại từ đầu.
Ví dụ giả định: một cái tên đi qua tra cứu
Một nhóm ba người ở Đà Nẵng định mở thương hiệu nước ép đóng chai, chọn tên "Lavira" (ví dụ giả định, tên tự đặt). Gõ tên lên mạng, họ không thấy ai bán đồ uống với tên này, và đã định đặt in mười nghìn nhãn chai.
Khi tra trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, họ thấy ba kết quả. Một nhãn "Lavira" đã cấp văn bằng cho mỹ phẩm, thuộc nhóm khác và sản phẩm không liên quan mật thiết với nước ép. Một đơn "Laviraa" đang chờ xét cho nước giải khát không cồn, nộp trước họ khoảng một năm. Và một nhãn "La Vira" cho dịch vụ nhà hàng đã hết hiệu lực vì không gia hạn.
Kết quả thứ hai là vật cản thật: cùng loại sản phẩm, cách đọc gần như trùng, nộp trước. Nhóm quyết định không dùng "Lavira" cho đồ uống, chuyển sang phương án tên thứ hai và tra lại từ đầu. Họ mất thêm một tuần, nhưng không mất mười nghìn nhãn chai và không phải chờ nhiều tháng để nhận một thông báo từ chối. Ví dụ này không nói rằng mọi kết quả trùng đều phải bỏ tên; nó cho thấy chỉ khi tra đúng lớp, bạn mới phân biệt được đối chứng nào đáng lo và đối chứng nào không.
Câu hỏi thường gặp
Tra cứu nhãn hiệu có bắt buộc trước khi nộp đơn không?
Không bắt buộc. Luật không yêu cầu người nộp đơn phải tra cứu trước, và Cục vẫn tiếp nhận đơn dù bạn có tra hay không. Nhưng Cục sẽ tự so sánh đơn của bạn với các nhãn có trước trong quá trình thẩm định, nên tra trước giúp bạn biết trước điều Cục có thể sẽ thấy.
Tra cứu xong không thấy trùng thì có chắc được cấp văn bằng không?
Không chắc. Có những đơn nộp trước bạn nhưng chưa được công bố nên chưa tra thấy, có những đánh giá tương tự mang tính chủ quan của thẩm định viên, và tên có thể bị từ chối vì thiếu khả năng phân biệt. Tra cứu giảm rủi ro, không xoá rủi ro.
Tra cứu nhãn hiệu có mất phí không?
Tự tra trên cơ sở dữ liệu công khai của Cục và các cơ sở dữ liệu quốc tế phổ biến thường không thu phí. Tra cứu theo yêu cầu qua dịch vụ hoặc nhờ người làm nghề thì có chi phí, mức cụ thể bạn hỏi trực tiếp nơi cung cấp.
Tên công ty đã được cấp giấy đăng ký thì có cần tra cứu nhãn hiệu nữa không?
Vẫn cần. Việc cấp tên doanh nghiệp chỉ xét trùng với tên doanh nghiệp khác, không xét nhãn hiệu. Nếu tên đó trùng nhãn hiệu có trước trong lĩnh vực của bạn, bạn vẫn có thể bị yêu cầu ngừng dùng trên sản phẩm và có khi phải đổi tên công ty.
Một lần tra cứu có dùng được mãi không?
Không. Mỗi ngày đều có đơn mới được nộp. Kết quả tra chỉ đúng tại thời điểm tra, nên nếu bạn chờ vài tháng mới nộp đơn hoặc mới ra mắt sản phẩm, hãy tra lại và so với bản ghi lần trước.
Có nên tra cả tên tiếng Anh lẫn tên tiếng Việt không?
Nên. Nếu bạn dùng cả hai, hoặc tên tiếng Anh có nghĩa dịch được sang tiếng Việt, thì cả dạng gốc, dạng dịch nghĩa và dạng phiên âm đều có thể bị coi là tương tự với nhãn của người khác. Tra một dạng là bỏ sót phần còn lại.