Hộ kinh doanh không bắt buộc tra cứu hay đăng ký nhãn hiệu, nhưng cái tên trên biển hiệu và trên bao bì vẫn có thể xâm phạm nhãn hiệu của người khác, bất kể quán lớn hay nhỏ. Mức tra cần thiết tỷ lệ với những gì bạn sắp gắn vào cái tên: một quán vỉa hè bán tại chỗ cần ít hơn một tiệm đóng gói sản phẩm bán online khắp nước, và cả hai đều cần ít hơn một mô hình định mở chuỗi.
Bài này viết cho chủ quán, chủ tiệm, người bán hàng tại nhà đang chọn tên hoặc đã có tên và tự hỏi có cần lo không. Bạn sẽ thấy những tình huống rủi ro cao dù quy mô nhỏ, một bảng mức tra theo quy mô, và cách tự tra tối thiểu trong một buổi.
Câu hỏi thật của người mở quán
Người mở quán thường hỏi: "Quán nhỏ thế này, ai để ý mà phải tra?" Câu hỏi có lý, vì đúng là phần lớn chủ nhãn không đi tìm từng quán vỉa hè. Nhưng câu hỏi bỏ qua hai điều. Thứ nhất, quán hôm nay nhỏ không có nghĩa là mãi nhỏ; nhiều thương hiệu chuỗi bắt đầu từ một quán. Thứ hai, ngày nay gần như quán nào cũng có trang mạng xã hội, có mặt trên ứng dụng giao đồ ăn, và cái tên đi xa hơn nhiều so với con phố của quán.
Cũng cần nói thêm rằng quyền nhãn hiệu có hiệu lực trên cả nước. Một văn bằng cấp cho chủ nhãn ở Thành phố Hồ Chí Minh bảo vệ tên đó ở cả Quy Nhơn, Đà Lạt hay Lào Cai. Khoảng cách địa lý giúp bạn ít bị phát hiện hơn, nhưng không làm việc dùng tên trùng trở nên hợp pháp hơn.
Một cái tên khi đã lên ứng dụng giao đồ ăn, sàn thương mại điện tử hay trang bản đồ trực tuyến là đã xuất hiện trước mắt những người mà bạn không bao giờ gặp, kể cả bộ phận theo dõi thương hiệu của các doanh nghiệp lớn. Nếu tên trùng nhãn của họ cho đúng loại món, khả năng bị nhắc nhở không còn thấp.
Câu trả lời thực tế vì vậy không phải là "có" hay "không" mà là "tra tới mức nào". Một lần tra tối thiểu chỉ mất một buổi, trong khi đổi tên một quán đã có khách quen có khi mất nhiều tháng để khách nhớ lại.
Những tình huống rủi ro cao dù quy mô nhỏ
Quy mô không phải thước đo duy nhất. Những tình huống dưới đây đẩy rủi ro lên cao kể cả với một hộ kinh doanh một người:
- Bạn đóng gói sản phẩm có nhãn để bán mang đi, gửi đi tỉnh khác hoặc bán qua sàn thương mại điện tử.
- Tên quán gợi tới một thương hiệu lớn quen thuộc, hoặc mượn tên một chuỗi nổi tiếng thêm vài chữ.
- Bạn bán món hay sản phẩm cùng loại với một chuỗi có tên tương tự, dù chuỗi đó ở thành phố khác.
- Bạn dự định mở thêm điểm bán, nhận nhượng quyền cho người khác hoặc lên công ty trong vài năm tới.
- Bạn đang đầu tư đáng kể vào biển hiệu, bao bì in sẵn, đồng phục, trang trí mang tên quán.
- Logo do người quen vẽ giúp hoặc lấy từ hình có sẵn trên mạng mà không rõ nguồn.
- Bạn nhận làm hàng cho cửa hàng khác hoặc cung cấp sỉ cho đại lý, khiến tên của bạn xuất hiện trên kệ của người khác.
- Tên của bạn là một từ đang thịnh hành trên mạng, loại từ mà nhiều người cùng lúc nghĩ tới để đặt tên quán.
Nếu quán của bạn có hai trong số các tình huống trên, hãy coi tra cứu là việc phải làm, không phải việc nên làm.
Mức tra tối thiểu theo quy mô
Bảng dưới gợi ý mức tra phù hợp với từng kiểu hộ kinh doanh. Mức cao hơn luôn an toàn hơn; mức trong bảng là điểm sàn.
| Kiểu kinh doanh | Rủi ro chính | Mức tra tối thiểu | Việc nên làm thêm |
|---|---|---|---|
| Quán bán tại chỗ, một điểm, không bao bì | Biển hiệu, trang mạng xã hội trùng nhãn dịch vụ ăn uống | Tự tra phần chữ trong nhóm dịch vụ ăn uống và đồ uống | Tránh tên gợi chuỗi lớn |
| Tiệm có sản phẩm đóng gói bán mang đi | Bao bì trùng nhãn hàng hoá đã đăng ký | Tự tra phần chữ cho cả nhóm hàng hoá và dịch vụ liên quan | Tra phần hình nếu có logo |
| Bán online toàn quốc | Bị khiếu nại trên sàn, gỡ sản phẩm | Tra kỹ biến thể, nhóm liên quan, tra thị trường trên sàn | Cân nhắc nộp đơn sớm |
| Định mở chuỗi hoặc nhượng quyền | Mất tên khi đã nhân rộng | Tra cứu chuyên sâu trước khi mở điểm thứ hai | Nộp đơn trước khi nhượng quyền |
| Định lên công ty | Tên công ty trùng nhãn có trước | Tra cả nhãn hiệu và tên doanh nghiệp | Thống nhất tên quán, tên công ty, nhãn |
Bảng không khuyên mọi hộ kinh doanh phải đăng ký nhãn hiệu ngay. Nó chỉ nói rằng tra cứu là bước rẻ nhất trong mọi trường hợp, và mức tra nên tăng theo số tiền bạn sắp đặt vào cái tên.
Tự tra tối thiểu trong một buổi
Nếu bạn chưa từng tra nhãn hiệu, trình tự dưới đây giúp làm một lần tra cơ bản mà không cần nhờ ai. Nên dùng máy tính để xem bản ghi cho rõ.
- Viết tên quán và các dạng của nó: có dấu, không dấu, viết liền, tách chữ, cách khách hay gọi tắt.
- Xác định loại hàng, dịch vụ chính: bán món ăn tại chỗ, bán đồ uống, bán sản phẩm đóng gói, hay cả hai.
- Mở cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ qua cổng thông tin chính thức, tra từng dạng tên.
- Lọc kết quả theo các nhóm liên quan tới loại hàng, dịch vụ của bạn, mở từng kết quả gần giống để xem chủ đơn, danh mục, trạng thái.
- Tìm tên trên ứng dụng giao đồ ăn, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để xem có ai cùng ngành đang dùng tên đó công khai.
- Ghi lại kết quả, ngày tra, kèm ảnh chụp những kết quả đáng lo, cất cùng giấy tờ của quán.
Nếu thấy một nhãn trùng hoặc rất giống cho đúng loại món, đừng tự an ủi rằng "họ ở xa". Hãy cân nhắc đổi tên ngay khi còn rẻ, hoặc hỏi người làm nghề trước khi đầu tư thêm.
Tên gắn địa danh, tên chủ quán và tên món: ba kiểu tên hay gặp
Tên gắn địa danh. Kiểu "Bún Cá Ngõ Chợ Xưa" hay tên tỉnh kèm tên món rất phổ biến. Phần địa danh và tên món thường bị coi là mô tả, nên khả năng phân biệt nằm ở phần còn lại. Nếu bỏ địa danh và tên món mà không còn gì riêng, tên đó khó được bảo hộ và dễ trùng với nhiều quán khác.
Tên chủ quán. Dùng tên mình như "Quán Cô Thắm" (ví dụ giả định) là cách quen thuộc. Tên người phổ biến thì nhiều quán trùng, và một số tên kèm danh xưng đã được người khác đăng ký cho dịch vụ ăn uống. Vẫn cần tra như mọi tên khác.
Tên món làm tên quán. Tên món ăn, tên đồ uống thông dụng không thể độc quyền. Dùng làm tên quán thì không vi phạm, nhưng cũng không bảo vệ được bạn khi người khác dùng cùng tên.
Cách làm tên mạnh hơn. Thêm một yếu tố riêng có tính phân biệt, như một từ tự đặt hay một hình ảnh đặc trưng, giúp tên vừa ít trùng vừa có cơ hội được bảo hộ nếu sau này bạn muốn đăng ký.
Sang quán, đổi chủ, lên công ty: cái tên đi theo thế nào
Với hộ kinh doanh, cái tên thường gắn với một người, và chuyện rắc rối hay xảy ra khi người đó thay đổi. Khi sang quán, người mua thường muốn giữ tên cũ vì khách đã quen. Nhưng nếu người bán đã đăng ký nhãn hiệu đứng tên cá nhân, quyền với cái tên không tự đi theo mặt bằng hay bàn ghế; nó cần được thoả thuận chuyển nhượng hoặc cho phép sử dụng rõ ràng. Ngược lại, nếu tên chưa ai đăng ký, người mua nên tra cứu như với một tên mới trước khi trả thêm tiền cho "thương hiệu".
Khi hộ kinh doanh lên công ty, tên công ty phải qua hệ thống đăng ký doanh nghiệp, còn nhãn hiệu đứng tên chủ hộ cần thủ tục chuyển sang công ty nếu muốn công ty là chủ sở hữu. Tra cứu lại lúc này giúp bạn kiểm xem tên quán có trùng nhãn nào mới xuất hiện kể từ lần tra đầu, trước khi đem nó lên giấy đăng ký doanh nghiệp.
Một việc nhỏ nhưng hay bị quên: khi đổi chủ hay lên công ty, hãy cập nhật luôn tên trên ứng dụng giao đồ ăn, trang mạng xã hội và gian hàng online cho khớp với người đang thật sự kinh doanh. Tên trên các kênh này lệch với giấy tờ là chỗ dễ sinh tranh cãi khi chủ cũ và chủ mới cùng muốn giữ cái tên.
Ví dụ giả định: hai quán, hai cách làm
Hai quán bánh mì mở cùng năm ở Cần Thơ. Quán thứ nhất đặt tên theo một chuỗi bánh mì quen thuộc, thêm chữ "Mini", nghĩ rằng quán nhỏ ở tỉnh thì không sao. Quán thứ hai dành một buổi tra cứu, phát hiện tên đầu tiên mình định dùng đã có người đăng ký cho đồ ăn nhanh, bèn chọn một tên tự đặt hai âm tiết.
Ba năm sau, cả hai quán bán chạy và lên ứng dụng giao đồ ăn. Quán thứ nhất nhận yêu cầu ngừng sử dụng tên từ chủ chuỗi, phải đổi tên, làm lại biển, bao bì, và mất một phần khách tìm theo tên cũ trên ứng dụng. Quán thứ hai mở thêm điểm bán thứ hai, nộp đơn nhãn hiệu và chuẩn bị cho chuyện nhận nhượng quyền.
Hai quán không khác nhau về tay nghề hay vốn liếng. Khác nhau ở một buổi tra cứu lúc đầu, và quyết định chọn một cái tên của riêng mình thay vì mượn danh tiếng của người khác. Ví dụ cũng cho thấy rủi ro của quán nhỏ thường không đến ngay mà đến đúng lúc quán bắt đầu thành công.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có đăng ký nhãn hiệu được không?
Được. Chủ hộ kinh doanh có thể đứng tên đơn đăng ký nhãn hiệu với tư cách cá nhân. Khi sau này lên công ty, nhãn có thể được chuyển nhượng sang công ty theo thủ tục; nên tính trước chuyện này nếu bạn có kế hoạch mở rộng.
Quán chỉ bán tại chỗ có bị xử lý vì trùng tên nhãn hiệu không?
Có thể. Biển hiệu và trang mạng xã hội của quán là cách sử dụng tên trong kinh doanh dịch vụ. Nếu tên trùng nhãn hiệu được bảo hộ cho dịch vụ ăn uống tương tự, chủ nhãn có quyền yêu cầu ngừng sử dụng.
Tên quán đặt theo tên đường, tên phố có bị coi là trùng không?
Tên đường, tên phố là địa danh, thường bị coi là thiếu khả năng phân biệt nếu đứng một mình, nên khó độc quyền và cũng ít khi tự nó gây xâm phạm. Nhưng nếu ghép với phần chữ trùng nhãn của người khác thì vẫn có rủi ro.
Tra cứu xong thấy tên an toàn thì có cần đăng ký luôn không?
Không bắt buộc. Nếu bạn chỉ có một quán nhỏ và không định mở rộng, có thể chờ. Nhưng nếu bán online toàn quốc, có sản phẩm đóng gói hay định mở chuỗi, nộp đơn sớm giúp giữ thứ tự ưu tiên trước người đến sau.
Sang lại quán của người khác thì có cần tra cứu tên quán không?
Nên tra. Bạn cần biết tên quán đã có ai đăng ký chưa, người bán quán có đứng tên nhãn hiệu nào không, và việc tiếp tục dùng tên có rủi ro gì. Những điều này nên được ghi rõ khi thoả thuận sang quán.
Người lớn tuổi không quen máy tính có nhờ người khác tra giúp được không?
Được. Con cháu hoặc người quen biết dùng máy tính có thể tra theo các bước cơ bản. Điều quan trọng là ghi lại kết quả, ngày tra và giải thích cho chủ quán những kết quả đáng lo, để quyết định được đưa ra có hiểu biết.