Tra chéo một cái tên nghĩa là kiểm cùng lúc mọi nơi mà cái tên ấy sẽ xuất hiện: sổ đăng ký nhãn hiệu, cổng đăng ký doanh nghiệp, tên miền, tài khoản mạng xã hội, kho ứng dụng, sàn thương mại điện tử cùng công cụ tìm kiếm, và các danh mục đặc thù như chỉ dẫn địa lý hay tên giống cây trồng. Mỗi nơi trả lời một câu hỏi khác nhau, và một cái tên "sạch" ở nơi này vẫn có thể vướng ở nơi khác.
Nhiều người chỉ tra một chỗ, thường là tên miền hoặc tên công ty, thấy còn trống liền in biển hiệu. Vài tháng sau mới biết tên đó đã có người đăng ký nhãn hiệu cho đúng mặt hàng. Bài này đưa ra bản đồ bảy nơi cần tra, thứ tự tra để tiết kiệm công, và cách ghi lại kết quả để ra quyết định. Các bài khác trong danh mục đi sâu từng nơi.
Vì sao một cái tên phải tra ở nhiều nơi
Mỗi hệ thống đăng ký ở Việt Nam và trên mạng vận hành độc lập. Phòng Đăng ký kinh doanh chỉ so tên công ty mới với các tên doanh nghiệp đã có trong cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp; họ không tra sổ nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ. Nhà đăng ký tên miền cấp tên theo nguyên tắc ai nộp trước được trước, không hỏi bạn có quyền gì với cái tên. Mạng xã hội cho bạn đặt tên trang gần như tuỳ ý. Kho ứng dụng có quy định riêng. Không nơi nào trong số đó thay bạn kiểm những nơi còn lại.
Kết quả là một cái tên có thể đi qua ba bốn cửa trót lọt rồi vấp ở cửa thứ năm. Điều đáng ngại là cửa có sức nặng pháp lý lớn nhất, tức quyền nhãn hiệu, lại thường được tra sau cùng hoặc không được tra. Trong khi đó, chủ nhãn hiệu đã được bảo hộ có quyền yêu cầu người khác ngừng dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc liên quan, kể cả khi người kia đã đăng ký tên công ty, đã mua tên miền, đã có trang mạng xã hội đông người theo dõi.
Tra chéo không nhằm tìm một cái tên tuyệt đối không ai dùng; điều đó gần như không có. Mục tiêu là biết trước những chỗ vướng, phân biệt chỗ vướng nhẹ (một tài khoản bỏ hoang trùng tên) với chỗ vướng nặng (một nhãn hiệu đang hiệu lực cho đúng sản phẩm), rồi quyết định với đầy đủ thông tin.
Bảy nơi cần tra và mỗi nơi trả lời câu hỏi gì
Bảng dưới liệt kê bảy nơi theo mức độ ràng buộc pháp lý giảm dần. Tên cơ sở dữ liệu và giao diện tra cứu có thể thay đổi; bạn tìm trang chính thức của từng cơ quan, nền tảng để tra.
| Nơi tra | Câu hỏi cần trả lời | Sức nặng nếu vướng |
|---|---|---|
| Cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ | Đã có ai nộp đơn hoặc được bảo hộ nhãn trùng, tương tự cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc liên quan chưa | Nặng nhất: có thể bị buộc ngừng dùng, bị từ chối khi tự nộp đơn |
| Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp | Phần tên riêng đã có doanh nghiệp nào dùng chưa, có bị coi là trùng hoặc gây nhầm lẫn không | Bị từ chối đăng ký tên; tên thương mại của người dùng trước có thể là quyền có trước |
| Chỉ dẫn địa lý, tên giống cây trồng và các danh mục đặc thù | Tên có chứa địa danh đã được bảo hộ, tên giống, tên gọi chung của sản phẩm không | Không được bảo hộ làm nhãn hiệu, có thể bị coi là gây nhầm lẫn về nguồn gốc |
| Tên miền | Đuôi phổ biến còn trống không; nếu đã có chủ thì họ đang làm gì với tên đó | Không cấm bạn dùng tên, nhưng có thể là dấu hiệu người khác dùng trước |
| Mạng xã hội, kênh video | Tên trang, tên tài khoản còn không; có trang cùng ngành đang hoạt động không | Thấp về pháp lý, cao về nhầm lẫn khách hàng |
| Kho ứng dụng | Đã có ứng dụng trùng hoặc na ná tên chưa, cùng thể loại không | Có thể bị từ chối tên hoặc bị gỡ khi có khiếu nại |
| Sàn thương mại điện tử, công cụ tìm kiếm, bản đồ trực tuyến | Có ai đang kinh doanh thật dưới tên này mà chưa đăng ký gì không | Người dùng trước có thể có quyền với tên thương mại; khách dễ nhầm |
Ba dòng đầu là các danh mục pháp lý, bốn dòng sau là dấu vết sử dụng thực tế. Cả hai nhóm đều cần, vì một cái tên chưa ai đăng ký vẫn có thể đang có người dùng.
Thứ tự tra để đỡ tốn công
Bạn không cần tra đủ bảy nơi cho mọi cái tên ứng viên. Thứ tự dưới đây loại nhanh các tên vướng rõ ở những nơi tra mất ít phút, rồi mới dồn công cho vài tên còn lại.
- Lọc nhanh bằng công cụ tìm kiếm và sàn thương mại điện tử: gõ tên kèm loại sản phẩm. Nếu trang đầu kết quả đã có một cửa hàng, một thương hiệu cùng ngành, gạch tên đó luôn hoặc để xuống cuối danh sách.
- Tra cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục cho những tên qua được bước một: tra phần chữ chính, vài biến thể có dấu – không dấu – viết liền, trong nhóm hàng hoá, dịch vụ của bạn và các nhóm liên quan.
- Kiểm chỉ dẫn địa lý và tên giống nếu tên có địa danh hoặc sản phẩm là nông sản, đặc sản, cây giống.
- Tra cổng đăng ký doanh nghiệp với phần tên riêng định dùng cho công ty.
- Kiểm tên miền với các đuôi bạn định dùng, ghi lại tên miền nào đã có chủ và đang làm gì.
- Kiểm tên trang trên các mạng xã hội chính và kho ứng dụng nếu bạn có kế hoạch làm ứng dụng.
- Tổng hợp kết quả vào một bảng, xếp hạng các tên ứng viên còn lại, rồi mới quyết định có cần nhờ người làm nghề tra cứu chuyên sâu cho một hai tên cuối cùng.
Đặt tra nhãn hiệu ở bước hai thay vì bước cuối là cố ý: đó là nơi một kết quả xấu có hậu quả nặng nhất, nên cần biết sớm trước khi bạn nảy sinh tình cảm với cái tên hay bỏ tiền mua tên miền.
Ghi kết quả thế nào để so sánh được
Một hàng cho mỗi tên, một cột cho mỗi nơi tra. Bảng tính đơn giản là đủ. Mỗi ô ghi một trong ba trạng thái: trống, vướng nhẹ, vướng nặng, kèm một dòng mô tả ngắn như "có nhãn cùng chữ ở nhóm khác, chủ đơn là công ty đồ gỗ" hay "tên miền đuôi phổ biến đã có chủ, trang trống".
Ghi ngày tra. Dữ liệu ở mọi nơi thay đổi từng ngày. Một tên miền trống hôm nay có thể bị người khác mua tuần sau; đơn nhãn hiệu nộp gần đây có thể chưa hiện trên cơ sở dữ liệu. Ngày tra giúp bạn biết kết quả nào đã cũ cần tra lại.
Lưu ảnh chụp màn hình kết quả. Ảnh chụp có ngày giờ là bằng chứng bạn đã tra một cách thiện chí. Nếu sau này có tranh chấp, việc chứng minh bạn đã kiểm trước khi dùng không xoá được xung đột, nhưng giúp làm rõ bạn không cố tình bắt chước.
Ghi cả những biến thể đã thử. Nếu chỉ ghi "tra tên A, không thấy trùng", sau này bạn không nhớ mình đã thử viết liền, không dấu, tiếng Anh hay chưa. Một dòng liệt kê các biến thể đã gõ giúp người tra lần sau, hoặc người làm nghề bạn nhờ, biết cần bổ sung chỗ nào.
Tách cột "dữ liệu" và cột "nhận định". Dữ liệu là những gì bạn thấy; nhận định là bạn nghĩ nó nghiêm trọng đến đâu. Tách hai thứ này giúp bạn xem lại nhận định khi có thêm thông tin, mà không phải tra lại từ đầu.
Những tình huống khiến tra chéo hay bị bỏ dở
Phần lớn các vụ phải đổi tên sau khi đã đầu tư không do người kinh doanh lười, mà do một trong những tình huống quen thuộc dưới đây:
- Tên được chọn trong một buổi họp, ai đó gõ thử tên miền thấy còn và mua ngay "kẻo mất", thế là tên được coi như đã chốt.
- Nhà thiết kế làm logo trước, cả nhóm thích logo, không ai muốn nghe tin tên phải đổi nên việc tra nhãn hiệu cứ được hoãn.
- Đăng ký doanh nghiệp xong, giấy chứng nhận ghi tên công ty, người chủ tưởng tên đã được nhà nước "bảo hộ" ở mọi nghĩa.
- Chỉ tra đúng tên tiếng Việt có dấu, quên rằng trên bao bì và trang bán hàng sẽ dùng bản không dấu hoặc tên tiếng Anh.
- Tra nhãn hiệu đúng một nhóm sản phẩm hiện tại, trong khi kế hoạch một năm tới là mở thêm quán, thêm dịch vụ giao hàng, thêm sản phẩm đóng gói.
- Một thành viên tra nhãn hiệu, một người khác lo tên miền, không ai gom kết quả lại nên không thấy bức tranh chung.
Cách phòng đơn giản nhất là thống nhất từ đầu: tên chỉ được coi là chốt khi bảng tra chéo đã đủ cột và đã được ít nhất hai người xem.
Tra chéo không thay cho đánh giá chuyên môn
Bảng tra chéo cho bạn biết ở đâu có dấu hiệu trùng; nó không cho biết chắc dấu hiệu đó có làm đơn nhãn hiệu của bạn bị từ chối, hay có khiến bạn bị coi là xâm phạm không. Việc đánh giá hai nhãn có tương tự gây nhầm lẫn hay không dựa vào nhiều yếu tố: cấu trúc chữ, cách đọc, ý nghĩa, phần hình, mức độ liên quan của hàng hoá, dịch vụ. Các danh mục khác trên trang này hướng dẫn tự đánh giá từng yếu tố ở mức sơ bộ.
Khi bảng tra chéo của bạn có ô "vướng nặng" mà bạn vẫn muốn giữ tên, hoặc khi bạn sắp chi một khoản lớn cho bao bì, biển hiệu, quảng cáo, đó là lúc nên nhờ người làm nghề đại diện sở hữu công nghiệp tra cứu chuyên sâu và cho ý kiến. Mang theo bảng tra chéo đã làm sẽ giúp họ đi thẳng vào chỗ cần xem.
Cũng cần nhớ: không kết quả tra cứu nào bảo đảm đơn nhãn hiệu sẽ được cấp văn bằng. Có những đơn nộp gần đây chưa được công bố, có những nhãn đang được dùng mà chưa đăng ký, và thẩm định viên có thể đánh giá khác bạn. Tra chéo làm giảm rủi ro chứ không xoá rủi ro.
Ví dụ giả định: tên cho một tiệm bánh ở Cần Thơ
Ví dụ giả định: chị chủ tiệm bánh ở Cần Thơ chọn ba tên ứng viên cho thương hiệu bánh bông lan đóng hộp, định bán cả tại tiệm lẫn trên sàn. Tên thứ nhất là một từ tiếng Việt chỉ loại bánh, kèm tên con gái chị. Tên thứ hai là một từ tiếng Anh ngắn. Tên thứ ba là từ ghép tự đặt, không có nghĩa sẵn.
Bước lọc nhanh cho thấy tên thứ hai đã có một tiệm bánh ở thành phố khác dùng trên mạng xã hội, đông người theo dõi. Tên thứ nhất không thấy ai dùng nhưng phần chữ chỉ loại bánh là từ mô tả, phần tên riêng là tên người phổ biến, nên khả năng phân biệt yếu. Tên thứ ba không thấy dấu vết sử dụng.
Tra cơ sở dữ liệu nhãn hiệu cho tên thứ ba trong nhóm bánh kẹo và nhóm dịch vụ ăn uống: không thấy nhãn trùng, có một nhãn khác hai chữ cái ở nhóm mỹ phẩm, chị ghi là vướng nhẹ. Cổng đăng ký doanh nghiệp chưa có công ty nào dùng phần tên riêng này. Tên miền đuôi phổ biến còn trống. Tài khoản trên hai mạng xã hội chính còn trống. Chị chọn tên thứ ba, rồi mới đặt thiết kế logo và hộp bánh. Ví dụ này không có nghĩa tên thứ ba chắc chắn được bảo hộ; nó chỉ cho thấy cách bảng tra chéo giúp loại sớm hai tên có vấn đề.
Câu hỏi thường gặp
Tra chéo một cái tên mất bao lâu?
Lọc nhanh bằng công cụ tìm kiếm mất vài phút cho mỗi tên. Tra đủ bảy nơi cho một tên đã qua vòng lọc thường mất một đến vài giờ nếu bạn làm cẩn thận, tuỳ số biến thể và số nhóm sản phẩm phải tra. Phần tốn thời gian nhất là đọc và đánh giá kết quả nhãn hiệu.
Có nên mua tên miền trước khi tra nhãn hiệu không?
Nếu tên miền rẻ và bạn sợ mất, mua giữ chỗ là lựa chọn chấp nhận được, miễn là bạn hiểu đó chỉ là giữ chỗ. Đừng coi việc mua được tên miền là tín hiệu tên đã an toàn, và đừng đặt in ấn hay làm logo trước khi tra nhãn hiệu xong.
Tên công ty đã được cấp giấy chứng nhận rồi thì có cần tra nhãn hiệu nữa không?
Có. Phòng Đăng ký kinh doanh chỉ so tên với các tên doanh nghiệp khác, không so với sổ nhãn hiệu. Tên công ty hợp lệ vẫn có thể trùng nhãn hiệu đã được bảo hộ của người khác cho cùng loại sản phẩm, và khi đó bạn có thể bị yêu cầu đổi tên.
Tra chéo xong không thấy trùng ở đâu thì có chắc đăng ký nhãn hiệu được không?
Không chắc. Có đơn mới nộp chưa hiện trên cơ sở dữ liệu, có nhãn đang dùng mà chưa đăng ký, và tên của bạn còn phải đủ khả năng phân biệt. Kết quả sạch chỉ cho biết rủi ro thấp hơn ở những gì bạn đã tra được.
Có cần tra tên ở nước ngoài không?
Nếu bạn định xuất khẩu, bán trên sàn quốc tế hay làm ứng dụng phát hành toàn cầu thì nên tra thêm cơ sở dữ liệu nhãn hiệu quốc tế và của các nước định bán. Nếu chỉ kinh doanh trong nước, tra trong nước là đủ ở giai đoạn đầu, nhưng vẫn nên xem tên có trùng một thương hiệu nước ngoài nổi tiếng không.
Nên lưu kết quả tra chéo trong bao lâu?
Nên lưu suốt thời gian dùng tên. Bảng kết quả kèm ảnh chụp có ngày giờ cho thấy bạn đã kiểm thiện chí trước khi dùng, và là điểm xuất phát khi cần tra lại trước lúc mở rộng sản phẩm hay nộp đơn ở nhóm mới.