Hai nhãn hiệu chỉ khác nhau một chữ cái thường bị coi là tương tự gây nhầm lẫn, nhất là khi chữ khác nằm ở giữa hoặc cuối một từ dài và hai bên dùng cho cùng loại sản phẩm. Một chữ cái chỉ đủ tạo khác biệt trong vài trường hợp hẹp: tên rất ngắn, chữ khác nằm ngay đầu, hoặc chữ đó làm đổi hẳn cách đọc và nghĩa.
Nhiều người tra cứu thấy tên mình gần trùng một nhãn có sẵn, liền sửa một chữ cho “khác đi” rồi yên tâm. Cách sửa này rất ít khi hiệu quả, vì người mua không đọc từng chữ cái. Bài này giải thích cách xét phần chữ viết của hai nhãn: vị trí chữ khác, độ dài tên, các kiểu thay chữ hay gặp, và những trường hợp hiếm hoi một chữ cái thật sự đủ dùng. Các tên trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao khác một chữ cái thường chưa đủ
Mắt người đọc theo hình dạng của cả từ, không đánh vần từng chữ. Ai cũng từng gặp hiện tượng này: một từ quen bị đảo vài chữ ở giữa, mình vẫn đọc ra được, chỉ chậm hơn một chút, miễn là chữ đầu và chữ cuối còn nguyên. Hệ quả cho nhãn hiệu rất rõ: thay một chữ ở giữa một tên dài, người mua lướt qua gần như không thấy.
Thêm vào đó, người mua không có nhãn kia đặt bên cạnh để so. Họ dựa vào trí nhớ, mà trí nhớ giữ lại đường nét chung của tên chứ không giữ từng ký tự. Một tên bảy chữ cái khác đúng một chữ với tên quen thì trong trí nhớ, hai tên gần như là một.
Từ góc của người kinh doanh, một chữ cái cũng là khoảng cách quá mỏng để tách hai thương hiệu. Khách hàng gõ tìm trên sàn hoặc trên công cụ tìm kiếm, gõ sai một chữ là ra ngay sản phẩm của bên kia. Dù cơ quan thẩm định có cấp cho bạn đi nữa, cái tên đó vẫn là một tên phải sống chung với nhầm lẫn mỗi ngày. Vì vậy khi tra ra một nhãn chỉ khác một chữ, phản xạ đúng không phải là tìm cách sửa thêm một chữ nữa, mà là xem lại cả hướng đặt tên.
Vị trí của chữ khác quyết định nhiều điều
Cùng là khác một chữ, nhưng chữ khác nằm ở đâu ảnh hưởng nhiều tới việc hai tên có tách được hay không. Bảng tổng hợp xu hướng chung khi so phần chữ viết, kèm ví dụ giả định.
| Vị trí chữ khác | Xu hướng đánh giá | Ví dụ giả định | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chữ đầu tiên | Có cơ hội tạo khác biệt nhất, vì chữ đầu định hình cách đọc | “Barico” và “Larico” | Vẫn có thể gần nếu đọc lên vần giống và sản phẩm trùng |
| Chữ ở giữa | Thường bị coi là gần, mắt lướt qua | “Velomira” và “Velemira” | Càng dài càng khó thấy chữ khác |
| Chữ cuối | Thường bị coi là gần, nhất là đuôi a, o, e, i | “Sanvio” và “Sanvia” | Đuôi khác ít khi đổi ấn tượng chung |
| Thêm một chữ | Thường bị coi là gần, nhất là gấp đôi phụ âm | “Tamila” và “Tamilla” | Gấp đôi phụ âm gần như không đổi cách đọc |
| Bớt một chữ | Thường bị coi là gần | “Corvana” và “Corvna” | Bớt nguyên âm có thể đổi cách đọc, cần xét lớp âm |
Bảng chỉ là xu hướng, không phải quy tắc cứng. Kết luận cuối cùng luôn phải đặt cạnh lớp âm đọc, lớp ý nghĩa và mức gần của sản phẩm. Một tên khác chữ đầu nhưng vẫn bán đúng mặt hàng ấy và đọc lên vần y hệt thì vẫn đáng lo.
Độ dài của tên làm thay đổi sức nặng của một chữ
Một chữ cái trong tên ba chữ chiếm một phần ba cái tên; trong tên chín chữ chỉ còn hơn một phần mười. Vì thế tên càng ngắn, một chữ khác càng dễ nhìn thấy, và cơ hội tách được càng lớn. Ví dụ giả định “Tok” và “Tik” khác nhau về nguyên âm giữa, đọc lên khác hẳn; còn “Monterava” và “Monterova” thì gần như không ai thấy.
Tuy vậy, tên ngắn có cái khó riêng. Tên ba bốn chữ cái thường nằm trong một không gian rất chật: có rất nhiều nhãn ngắn đã đăng ký, và nhiều tổ hợp chữ cái ngắn bị coi là thiếu khả năng phân biệt nếu không có cách trình bày đặc biệt. Nhãn viết tắt và chữ cái ngắn có bài riêng trong chuyên mục này.
Với tên dài, hãy chú ý đến phần đầu. Người Việt có thói quen gọi tắt tên dài bằng hai âm tiết đầu. Nếu tên của bạn và nhãn tìm được trùng hai âm tiết đầu, chỉ khác ở phần đuôi, thì trong đời sống hai tên sẽ bị gọi giống nhau, dù trên giấy chúng khác ba bốn chữ cái. Ở bước tự đánh giá, nên viết ra cả cách gọi tắt mà khách hàng có thể dùng, rồi so cách gọi tắt đó.
Những kiểu thay chữ thường bị coi là không đổi gì
Có những kiểu thay chữ mà người đặt tên tưởng là khác, nhưng với người mua thì gần như vô hình. Gặp các kiểu dưới đây trong kết quả tra cứu, hãy chấm lớp chữ viết ở mức “gần”:
- Thay c bằng k, ph bằng f, i bằng y, q bằng k: đọc lên không đổi, nhìn qua cũng gần.
- Gấp đôi phụ âm hoặc bỏ phụ âm đôi: “ll” thành “l”, “ss” thành “s”.
- Thêm hoặc bớt h câm sau một phụ âm: “th” với “t” trong tên nước ngoài, “kh” với “k” khi người Việt đọc lướt.
- Đổi nguyên âm cuối giữa a, o, e, i ở tên tự ghép theo kiểu Latinh.
- Thêm dấu gạch, dấu chấm, khoảng trắng giữa các phần của tên mà không đổi chữ.
- Đổi chữ hoa, chữ thường hoặc kiểu chữ: lớp chữ viết của nhãn chữ được xét theo chữ, không theo phông.
- Thay chữ bằng số trông giống: chữ o bằng số 0, chữ l bằng số 1, chữ e bằng số 3.
Điểm chung của các kiểu này là chúng không đổi cách đọc hoặc chỉ đổi rất ít. Khi lớp chữ viết và lớp âm đọc cùng ở mức gần, việc sửa thêm một vài chữ theo kiểu này gần như không giúp được gì.
Đảo thứ tự chữ hoặc đảo âm tiết
Đảo hai chữ cái liền nhau trong một tên dài, kiểu “Morevila” và “Mrovila”, thường bị coi là gần, vì mắt người đọc tự sửa lỗi đảo chữ. Đảo cả âm tiết thì phức tạp hơn. Với tên hai âm tiết tiếng Việt, đảo thứ tự có khi tạo ra một nghĩa mới hẳn, có khi chỉ tạo ra một cách nói ngược quen tai.
Ví dụ giả định “Hoa Sen Vàng” và “Vàng Hoa Sen”: các chữ giống hệt, chỉ đổi chỗ, người mua dễ nghĩ là một. Ngược lại, “Mai Lan” và “Lan Mai” có thể được nhìn là hai tên người khác nhau, nhưng vì cấu tạo quá gần nên vẫn nên chấm ở mức lưng chừng chứ không phải xa. Với tên tự ghép không có nghĩa, đảo âm tiết như “Zentaro” thành “Tarozen” tạo ra hình và âm khác hẳn ở phần đầu, nên thường xa hơn.
Quy tắc dễ nhớ: nếu sau khi đảo, phần đầu của tên vẫn là phần đầu cũ hoặc người mua đọc lên vẫn nghe ra đúng các âm cũ theo một thứ tự quen, hãy coi là gần. Nếu phần đầu đổi hẳn và tên mới không gợi lại tên cũ khi đọc lướt, mức độ mới hạ xuống. Dù thế nào, đừng chọn đảo chữ làm chiến lược đặt tên khi đã biết có nhãn kia, vì nó dễ bị đọc là cố tình bám theo.
Ví dụ giả định có kết luận
Các cặp dưới đây đều giả định dùng cho cùng một loại sản phẩm, để bạn thấy riêng tác động của lớp chữ viết. Kết luận là nhận định theo xu hướng chung, không phải dự đoán quyết định thẩm định.
| Nhãn tìm được | Tên định nộp | Khác ở đâu | Nhận định |
|---|---|---|---|
| Ravella | Ravela | Bớt một chữ l | Gần: đọc không đổi, nhìn gần như một |
| Kimora | Cimora | Chữ đầu k thành c | Gần: đọc giống hệt, chữ đầu đổi nhưng âm giữ nguyên |
| Dovana | Lovana | Chữ đầu d thành l | Lưng chừng: chữ đầu và âm đầu đổi, nhưng phần đuôi dài trùng |
| Ten | Tan | Nguyên âm giữa | Lưng chừng đến xa: tên rất ngắn, âm khác rõ; vẫn xét khả năng phân biệt |
| Solmira | Solmiro | Nguyên âm cuối | Gần: phần đầu và nhịp đọc giữ nguyên |
| Nam Phong | Nam Phương | Đổi vần của chữ thứ hai | Lưng chừng: chữ đầu trùng, nghĩa khác, cần xét sản phẩm |
Nhìn bảng có thể thấy một quy luật: những cặp chỉ hạ xuống được mức lưng chừng là những cặp mà chữ khác làm đổi âm đầu hoặc đổi nghĩa. Còn sửa ở giữa hay ở đuôi thì gần như luôn giữ ở mức gần.
Khi nào một chữ cái vẫn tạo được khác biệt
Tên rất ngắn và chữ khác làm đổi cách đọc. Như ví dụ “Ten” và “Tan”, một nguyên âm trong tên ba chữ đổi hẳn âm tiết. Nhưng tên ngắn kiểu này thường lại gặp vấn đề khả năng phân biệt, nên đừng coi đây là lối thoát dễ dàng.
Chữ khác làm tên có nghĩa rõ và khác hẳn. Hai tên tiếng Việt có nghĩa, khác một dấu hoặc một vần, mà nghĩa của mỗi tên ai cũng hiểu ngay và rất khác nhau, thì lớp ý nghĩa có thể kéo cặp đó ra xa. Ví dụ giả định “Bàn Gỗ” và “Bản Gỗ” khác nghĩa, nhưng nếu dùng cho cùng đồ nội thất thì nhiều người vẫn đọc lướt thành một, nên cũng chỉ ở mức lưng chừng.
Sản phẩm của hai bên cách xa nhau. Đây không phải khác biệt ở chữ mà là khác biệt ở sản phẩm. Một chữ cái khác nhau, cộng với hai sản phẩm không liên quan, có thể cùng tồn tại. Nhưng hãy cẩn thận với sản phẩm “tưởng xa mà gần” như đồ uống và quán cà phê, phần mềm và dịch vụ công nghệ.
Phần giống nhau là từ ai cũng dùng. Nếu hai nhãn giống nhau gần hết nhưng phần giống là từ mô tả hoặc từ thông dụng trong ngành, còn phần khác mới là phần chính, thì cách nhìn đổi hẳn. Lúc này không còn là chuyện “khác một chữ”, mà là chuyện xác định phần chính, có bài riêng trong chuyên mục.
Câu hỏi thường gặp
Thêm một chữ cái vào tên của nhãn đã đăng ký có tránh được trùng không?
Thường là không. Thêm một chữ cái, nhất là gấp đôi phụ âm hoặc thêm h câm, gần như không đổi cách đọc và hình dạng tên. Người mua dựa vào trí nhớ nên rất khó nhận ra chữ thêm vào.
Khác chữ cái đầu tiên thì có an toàn hơn không?
Có cơ hội hơn so với khác ở giữa hay cuối, vì chữ đầu định hình cách đọc. Nhưng nếu chữ đầu mới đọc lên giống chữ cũ, như c và k, hoặc phần còn lại dài và trùng, thì hai tên vẫn có thể bị coi là gần.
Viết hoa, viết thường hay đổi phông chữ có tạo khác biệt không?
Với nhãn chữ, lớp chữ viết được xét theo các chữ cái và cách đọc, không theo kiểu chữ. Đổi phông, đổi chữ hoa hay màu chữ gần như không làm hai tên khác đi, trừ khi phần trình bày đặc biệt đến mức thành một yếu tố hình riêng.
Thay chữ o bằng số 0 có làm nhãn khác đi không?
Thường không. Số 0 thay chữ o, số 1 thay chữ l, số 3 thay chữ e được người mua đọc như chữ cái cũ. Kiểu thay này còn dễ bị nhìn là cố tình bám theo nhãn kia, nên không nên dùng làm cách thoát trùng.
Tên của mình khác một chữ nhưng đã dùng vài năm thì sao?
Việc dùng trước không tự làm hai tên hết tương tự, vì ở Việt Nam quyền với nhãn hiệu thông thường xét theo thứ tự nộp đơn. Bạn nên xem kỹ tình trạng nhãn kia, sản phẩm của hai bên, rồi cân nhắc phương án với người làm nghề trước khi nộp.
Có công thức đếm bao nhiêu chữ khác là đủ an toàn không?
Không có công thức nào được áp dụng như vậy. Cơ quan thẩm định nhìn ấn tượng tổng thể, gồm chữ viết, âm đọc, ý nghĩa và sản phẩm. Đếm chữ khác chỉ là bước đầu để biết lớp chữ viết gần hay xa.