Tự đánh giá hai nhãn chữ có tương tự hay không là so chúng qua bốn lớp: hình dạng chữ viết, âm đọc, ý nghĩa và ấn tượng chung, rồi đặt kết quả cạnh mức gần nhau của sản phẩm. Không lớp nào tự quyết định một mình. Hai tên khác hẳn về chữ vẫn có thể bị coi là gần nhau vì đọc lên nghe như một; hai tên chung vài chữ cái lại có thể đứng cạnh nhau yên ổn vì nghĩa và nhịp đọc khác xa.
Bài này dành cho người vừa tra cứu xong và đang nhìn một danh sách kết quả na ná tên mình. Mục tiêu không phải là đoán trước quyết định của Cục Sở hữu trí tuệ, việc đó không ai làm được chắc chắn. Mục tiêu là chấm từng cặp một cách có lý do, loại sớm phương án rủi ro cao, và nhận ra cặp nào đã vượt khỏi khả năng tự xét. Các tên dùng làm ví dụ đều là ví dụ giả định, không phải nhãn hiệu đang tồn tại.
“Tương tự gây nhầm lẫn” nghĩa là gì với người đi tra
Luật Sở hữu trí tuệ không cấm hai nhãn giống nhau một chút. Điều luật nhắm tới là dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn của người khác đã nộp trước hoặc đã được bảo hộ, dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự. Chữ quan trọng nằm ở vế sau: gây nhầm lẫn cho ai. Câu trả lời quen thuộc trong thực tiễn thẩm định là người tiêu dùng bình thường của chính loại sản phẩm đó, không phải chuyên gia ngôn ngữ, cũng không phải chủ nhãn.
Người tiêu dùng bình thường hiếm khi thấy hai nhãn đặt cạnh nhau. Họ nghe một cái tên trong lúc trò chuyện, thấy lướt qua trên sàn bán hàng, nhớ mang máng rồi gặp lại một cái tên khác ở chợ. Vì vậy người đi tra nên tự hỏi: nếu chỉ nhớ lờ mờ nhãn kia, gặp nhãn của mình thì có dễ nghĩ hai bên là một hãng, hoặc là hãng con, chi nhánh, dòng sản phẩm mới của nhau không. Câu hỏi này khác hẳn câu “hai tên có khác nhau không”, vì gần như mọi cặp tên đều khác nhau nếu soi kỹ.
Một điểm nữa hay bị bỏ qua: nhầm lẫn về nguồn gốc cũng được tính. Người mua có thể biết rõ hai sản phẩm khác nhau nhưng vẫn tưởng chúng cùng một chủ. Với người đặt tên, đây là cái bẫy tinh vi nhất, vì cảm giác “khách của mình phân biệt được” không trả lời đúng câu hỏi mà cơ quan thẩm định đặt ra.
Bốn lớp so sánh và câu hỏi cho từng lớp
Bảng dưới là khung chấm dùng được cho mọi cặp nhãn chữ. Các bài khác trong chuyên mục đi sâu từng lớp; ở đây bạn cần nắm câu hỏi chính và một ví dụ giả định cho mỗi lớp.
| Lớp so sánh | Câu hỏi tự đặt | Ví dụ giả định dễ bị coi là gần | Ví dụ giả định thường được coi là xa |
|---|---|---|---|
| Hình chữ viết | Số chữ cái, chữ đầu, chữ cuối, thứ tự có trùng nhiều không | “Tavilo” và “Tavillo” | “Tavilo” và “Morena” |
| Âm đọc | Đọc to lên, nghe qua điện thoại có lẫn được không | “Kaphin” và “Cafinh” | “Kaphin” và “Kapa Linh” |
| Ý nghĩa | Hai tên có gợi cùng một hình ảnh, cùng một ý, kể cả khác ngôn ngữ | “Sương Bạc” và “Silver Mist” | “Sương Bạc” và “Đồi Nắng” |
| Ấn tượng chung | Nhìn tổng thể, nhớ lại sau một ngày, có thấy là một họ tên | “Bếp Mộc An” và “Mộc An Bếp” | “Bếp Mộc An” và “An Lành Food” |
Hãy chấm từng lớp riêng rồi mới nhìn tổng thể. Làm ngược lại, tức là nhìn qua rồi cảm thấy “khác chứ”, là cách nhanh nhất để bỏ sót. Lớp ý nghĩa thường bị quên hơn cả, vì người đặt tên tra theo chữ mà ít ai tra theo nghĩa dịch.
Chuẩn bị trước khi so: tách phần chính và liệt kê biến thể
Chấm sai phần lớn bắt đầu từ việc so nhầm đối tượng. Trước khi đặt hai nhãn cạnh nhau, làm năm việc sau với tên của bạn và với từng nhãn tìm được.
- Viết riêng phần chữ chính của mỗi nhãn: bỏ những từ chỉ loại sản phẩm, chất lượng, địa danh, loại hình doanh nghiệp như “coffee”, “organic”, “Hà Nội”, “group”. Phần còn lại mới là thứ người mua dùng để gọi tên.
- Viết các biến thể chữ của phần chính: có dấu và không dấu, viết liền và viết rời, thay c bằng k, ph bằng f, i bằng y, thêm hoặc bớt h.
- Viết cách đọc mà người Việt bình thường sẽ đọc, nhất là khi tên là chữ nước ngoài hoặc chữ tự ghép. Nếu có hai cách đọc phổ biến, ghi cả hai.
- Viết nghĩa của phần chính nếu nó có nghĩa, và bản dịch sang tiếng Anh hoặc tiếng Việt tương ứng.
- Ghi sản phẩm của từng nhãn tìm được và nhóm hàng hoá, dịch vụ của nó, để lát nữa đặt mức gần nhau của sản phẩm vào kết luận.
Bước này tốn khoảng mười lăm phút cho mỗi nhãn tìm được nhưng tiết kiệm rất nhiều tranh luận về sau. Khi bạn đưa phiếu này cho người làm nghề xem, họ cũng đọc nhanh hơn hẳn so với một danh sách tên trơn.
Chấm từng cặp bằng thang ba mức
Chấm có hay không quá thô cho việc này. Thang ba mức dưới đây giúp phân biệt cặp cần bỏ tên ngay với cặp chỉ cần chỉnh nhẹ. Mỗi lớp chấm một mức, ghi kèm một câu lý do.
| Mức | Dấu hiệu nhận biết | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Gần | Phần chính trùng hoặc chỉ khác một chi tiết nhỏ; đọc lên dễ lẫn; hoặc là bản dịch của nhau | Coi là rủi ro cao nếu sản phẩm trùng hoặc liên quan; cân nhắc đổi tên |
| Lưng chừng | Chung một phần đáng kể nhưng có yếu tố khác đủ nghe ra; nghĩa gần nhưng không trùng | Ghi rõ lý do; xem thêm sản phẩm và độ phổ biến của phần chung trong ngành |
| Xa | Khác chữ đầu, khác nhịp đọc, khác nghĩa; phần chung chỉ là từ mô tả | Ghi nhận, lưu kết quả, chuyển sang cặp tiếp theo |
Cách đọc kết quả: chỉ cần một lớp ở mức “gần” với sản phẩm trùng là đã đủ để bạn dừng lại suy nghĩ. Ba lớp “lưng chừng” cộng lại cũng có thể nặng ngang một lớp “gần”. Ngược lại, bốn lớp đều “xa” thì cặp đó ít đáng lo, dù hai tên có chung vài chữ cái.
Đừng cộng điểm theo kiểu số học. Thẩm định viên không cho điểm từng lớp rồi chia trung bình; họ nhìn ấn tượng tổng thể. Thang ba mức chỉ giúp bạn không bỏ sót lớp nào và có lý do viết ra giấy.
Những yếu tố kéo rủi ro lên hoặc xuống
Sản phẩm càng gần, ngưỡng nhầm lẫn càng thấp. Hai tên chỉ hơi giống nhau nhưng cùng bán trà túi lọc thì đáng lo hơn hai tên rất giống nhau mà một bên làm phân bón, một bên làm dịch vụ kế toán. Việc chọn đúng nhóm khi tra có bài riêng trong chuyên mục về nhóm hàng hoá; ở đây chỉ cần nhớ là mức giống của chữ luôn được xét cùng mức gần của sản phẩm.
Người mua chú ý nhiều hay ít. Hàng rẻ, mua nhanh như bánh kẹo, nước uống, đồ dùng hằng ngày thì người mua liếc qua là lấy, nên ngưỡng nhầm lẫn thấp. Hàng đắt, mua cân nhắc như máy móc chuyên dụng thì người mua đọc kỹ hơn. Dù vậy, đừng dựa vào điểm này để tự trấn an quá nhiều; nó chỉ là một yếu tố phụ.
Phần chung có phổ biến trong ngành không. Nếu phần chung giữa hai nhãn xuất hiện trong hàng chục nhãn khác của cùng ngành, người mua đã quen phân biệt nhờ phần còn lại, nên phần chung đó nhẹ đi. Muốn dùng lý lẽ này, bạn cần chính kết quả tra cứu làm bằng chứng: bao nhiêu nhãn có chữ đó, của bao nhiêu chủ khác nhau, còn hiệu lực hay không.
Nhãn có trước được nhiều người biết. Một tên quen thuộc trên thị trường được bảo vệ rộng hơn. Người mua dễ liên tưởng tới tên quen nên một tên mới hơi giống cũng dễ bị coi là gây nhầm lẫn, kể cả với sản phẩm không trùng hoàn toàn. Gặp trường hợp này, hãy xếp mức rủi ro cao hơn một bậc so với kết quả chấm.
Tình trạng của nhãn tìm được. Đơn đang chờ xét, văn bằng còn hiệu lực đều phải tính. Văn bằng đã hết hạn, đơn đã bị từ chối dứt điểm thì thường không còn là trở ngại, nhưng đọc kỹ tình trạng là việc của chuyên mục về đọc kết quả tra cứu, đừng tự gạch bỏ khi chưa chắc.
Ghi lại kết quả đánh giá để dùng về sau
Một phiếu đánh giá có giá trị cả sau khi bạn đã nộp đơn. Nó giúp trả lời nhanh khi có thông báo của Cục, khi bên khác gửi thư hỏi, hoặc khi bạn cần giải thích với nhà đầu tư vì sao chọn tên này. Phiếu tối thiểu nên có:
- Ngày tra, nguồn tra và các từ khoá đã dùng, kể cả biến thể không dấu và biến thể đổi chữ.
- Danh sách nhãn tìm được kèm số đơn hoặc số văn bằng, chủ sở hữu, nhóm sản phẩm, tình trạng tại thời điểm tra.
- Bảng chấm bốn lớp cho từng cặp, mỗi ô một câu lý do, không chỉ ghi mức.
- Kết luận cho từng cặp và kết luận chung: giữ tên, chỉnh tên, hay bỏ tên.
- Những điểm bạn không tự kết luận được và đã hỏi ai, người đó trả lời gì.
- Phiên bản tên cuối cùng đem nộp, nếu khác phiên bản lúc tra, thì tra lại phiên bản đó.
Đừng xoá các phương án tên đã bỏ khỏi phiếu. Một năm sau, khi đặt tên cho dòng sản phẩm mới, danh sách tên đã loại kèm lý do là tài liệu rất đáng giá.
Giới hạn của việc tự đánh giá và khi nào nên hỏi người làm nghề
Tự đánh giá có ba giới hạn không vượt được. Thứ nhất, dữ liệu tra cứu luôn có độ trễ: đơn mới nộp chưa công bố thì không ai tra thấy, kể cả người làm nghề. Thứ hai, đánh giá tương tự có phần cảm nhận; hai người có kinh nghiệm vẫn có thể bất đồng về một cặp tên lưng chừng. Thứ ba, bạn đang chấm tên của chính mình, nên rất dễ nghiêng về phía lạc quan.
Vì vậy, kết quả “xa” ở mọi cặp chỉ cho biết bạn chưa thấy trở ngại rõ ràng, không bảo đảm đơn sẽ được cấp. Ngược lại, kết quả “gần” ở một cặp có sản phẩm trùng là tín hiệu đủ mạnh để cân nhắc đổi tên trước khi bỏ tiền in bao bì.
Nên dừng lại hỏi người làm nghề khi gặp một trong các tình huống: có cặp ở mức lưng chừng mà sản phẩm trùng; nhãn tìm được là tên quen thuộc trên thị trường; tên của bạn đã dùng lâu, đã in ấn nhiều và việc đổi rất tốn kém; hoặc bạn đang cân nhắc liên hệ chủ nhãn kia. Với những câu hỏi ban đầu như “cặp này có đáng lo không”, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, kèm theo phiếu chấm đã làm, để có thêm một góc nhìn trước khi quyết định có thuê tra cứu chuyên sâu hay không.
Câu hỏi thường gặp
Tra không thấy nhãn nào giống thì có chắc được cấp văn bằng không?
Không. Tra không thấy chỉ cho biết bạn chưa gặp trở ngại trong dữ liệu đã công bố tại thời điểm tra. Đơn nộp gần đây có thể chưa hiện, và Cục còn xét khả năng phân biệt của chính tên bạn, không chỉ xét trùng với nhãn khác.
Hai nhãn khác nhau nhiều chữ cái có còn bị coi là tương tự không?
Có thể, nếu chúng đọc lên nghe gần nhau, cùng gợi một ý nghĩa, hoặc phần chữ chính giống nhau còn phần khác chỉ là từ mô tả. Số chữ cái khác nhau chỉ là một lớp, không phải thước đo duy nhất.
Nên so tên của mình với bao nhiêu nhãn tìm được?
So với mọi nhãn còn hiệu lực hoặc đang chờ xét có phần chính gần với tên bạn, trong nhóm sản phẩm của bạn và các nhóm liên quan. Nếu danh sách dài hàng chục nhãn, ưu tiên chấm kỹ các nhãn cùng sản phẩm trước, rồi mới đến nhãn ở nhóm gần.
Có nên chỉ dựa vào cảm nhận của mình và đồng nghiệp không?
Cảm nhận là dữ liệu hữu ích nhưng dễ thiên vị vì ai cũng quen tên của mình. Cách khách quan hơn là đọc tên cho vài người ngoài nghe qua điện thoại, rồi hỏi họ nhớ được gì sau một ngày. Kết quả đó nên ghi vào phiếu.
Tự đánh giá có thay được tra cứu chuyên sâu không?
Không thay được hoàn toàn. Tự đánh giá giúp loại sớm tên rủi ro và chuẩn bị câu hỏi cụ thể. Tra cứu chuyên sâu do người làm nghề thực hiện dùng thêm kinh nghiệm thẩm định và đọc kỹ tình trạng từng đơn, hợp với tên sắp đầu tư lớn.
Kết quả chấm “lưng chừng” thì nên làm gì?
Xem lại sản phẩm của hai bên và độ phổ biến của phần chung trong ngành. Nếu sản phẩm trùng, cân nhắc thêm yếu tố phân biệt mạnh cho phần chính hoặc đổi tên. Nếu sản phẩm xa nhau, ghi rõ lý do vào phiếu rồi mới quyết định giữ tên.