Hai nhãn hiệu viết tắt gồm ba bốn chữ cái được so theo cả hình dạng tổ hợp, cách đánh vần và cách người mua gọi; đảo thứ tự hai chữ hoặc đổi một chữ cái giữa hai tổ hợp ngắn có lúc đủ tách, có lúc không, tuỳ chữ đầu, cách đọc và sản phẩm. Vì không có nghĩa để dựa vào, tên viết tắt chỉ còn chữ viết và âm đọc, nên mỗi ký tự đều nặng.
Nhiều doanh nghiệp Việt có tên đầy đủ dài và quen dùng tên viết tắt từ chữ cái đầu của mỗi từ. Khi đem tên viết tắt đi đăng ký nhãn hiệu, họ thường gặp hai vấn đề: tổ hợp chữ cái đã có người dùng, và tổ hợp quá ngắn bị coi là thiếu khả năng phân biệt nếu không có cách trình bày riêng. Vấn đề thứ hai thuộc chuyên mục về khả năng phân biệt. Bài này chỉ bàn vấn đề thứ nhất: cách tự đánh giá hai tổ hợp chữ cái có tương tự không. Mọi tổ hợp trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao tên viết tắt là không gian chật
Bảng chữ cái Latinh có hai mươi sáu chữ. Số tổ hợp ba chữ cái chỉ vào khoảng mười bảy nghìn, và một phần lớn trong đó khó đọc, khó nhớ nên ít được dùng. Trong khi đó, số doanh nghiệp, hộ kinh doanh, dự án dùng tên viết tắt là rất lớn. Kết quả là gần như tổ hợp ba chữ cái dễ đọc nào cũng đã có người dùng ở đâu đó, và nhiều tổ hợp đã có người đăng ký ở một số nhóm sản phẩm.
Tên viết tắt cũng thiếu lớp ý nghĩa. “TNK” không gợi hình ảnh nào; người mua chỉ nhớ ba chữ cái và cách đọc. Vì vậy khi so hai tổ hợp, chỉ còn hai lớp làm việc: chữ viết và âm đọc. Mất một lớp đối trọng, mỗi chữ cái trùng hay khác đều có tác động lớn hơn so với tên dài có nghĩa.
Một đặc điểm nữa: tên viết tắt rất hay bị nhớ lẫn thứ tự. Người mua nhớ “có chữ T, N và K” chứ không chắc thứ tự. Đây là lý do việc đảo thứ tự hai chữ cái giữa hai tổ hợp không phải lúc nào cũng đủ tách, khác với tên có nghĩa, nơi đảo chữ thường làm nghĩa thay đổi.
Các kiểu khác biệt giữa hai tổ hợp và xu hướng đánh giá
Bảng dưới đây gom những kiểu khác biệt thường gặp khi so hai tổ hợp ba chữ cái, giả định dùng cho cùng loại sản phẩm. Nhận định là xu hướng chung, không phải quy tắc.
| Kiểu khác biệt | Ví dụ giả định | Xu hướng |
|---|---|---|
| Trùng hoàn toàn, chỉ khác dấu chấm hoặc khoảng trắng | “TNK” và “T.N.K” | Trùng |
| Đảo hai chữ cuối | “TNK” và “TKN” | Gần: chữ đầu giữ, người mua dễ nhớ lẫn thứ tự |
| Đảo chữ đầu | “TNK” và “NTK” | Lưng chừng: chữ đầu đổi, cách đánh vần đổi |
| Đổi chữ cuối | “TNK” và “TNH” | Gần đến lưng chừng tuỳ chữ có đánh vần gần nhau không |
| Đổi chữ đầu | “TNK” và “LNK” | Lưng chừng: hai chữ sau trùng, chữ đầu đổi |
| Thêm một chữ | “TNK” và “TNKS” | Gần: ba chữ đầu giữ nguyên |
| Chữ cái trông giống | “TNK” và “TMK” | Gần: N và M dễ lẫn khi nhìn và nghe |
Bảng cho thấy chữ đầu tiên thường có vai trò lớn: giữ chữ đầu thì hầu như vẫn gần, đổi chữ đầu thì có cơ hội xuống mức lưng chừng. Nhưng với tổ hợp ngắn, hiếm khi có trường hợp xa rõ ràng chỉ nhờ đổi một chữ.
Đánh vần và cách gọi tên viết tắt
Cách đánh vần tiếng Việt và tiếng Anh khác nhau. Người Việt đọc “TNK” có thể là “tê en ca” hoặc “ti en kây”. Hai tổ hợp có chữ khác nhưng đánh vần gần nhau theo một trong hai cách đều đáng chú ý. Có cặp chữ khác nhau ở cả hai cách đọc, như “K” và “C”; nhưng cũng có cặp chỉ gần nhau ở một cách đọc, như “G” và “J” khi đánh vần kiểu tiếng Anh. Hãy kiểm cả hai cách.
Một số chữ đọc gần nhau. Theo cách đọc tiếng Việt, các chữ như “B” và “P”, “Đ” và “D”, “M” và “N” khi nghe nhanh dễ lẫn. Theo cách đọc tiếng Anh, “B”, “D”, “E”, “G”, “P”, “T”, “V” đều kết thúc bằng âm “i”, nên qua điện thoại rất dễ nhầm.
Tổ hợp đọc được như một từ. Một số tổ hợp không đánh vần mà đọc như một từ, như “VINA” hay “TOKA”, ví dụ giả định. Khi đó cách so giống tên tự ghép: so theo âm của cả từ, và những tổ hợp đọc thành từ gần nhau sẽ gần.
Cách gọi thực tế của khách hàng. Có doanh nghiệp được khách gọi bằng chữ viết tắt, có doanh nghiệp được gọi bằng tên đầy đủ dù in tên viết tắt to. Khi tự đánh giá, ghi lại cách khách thực sự gọi, vì đó là cách nhãn sống trên thị trường.
Tên viết tắt so với tên đầy đủ của bên khác
Một tình huống hay bị bỏ qua: nhãn có trước là tên đầy đủ, còn tên định nộp là chữ viết tắt trùng với chữ cái đầu của tên đầy đủ kia, hoặc ngược lại. Ví dụ giả định nhãn có trước “Thanh Nam Khang”, tên định nộp “TNK”. Hai nhãn khác hẳn về độ dài, nhưng nếu doanh nghiệp kia thường được gọi là “TNK” ngoài thị trường, người mua có thể liên tưởng.
Thông thường, một tổ hợp chữ cái so với một tên đầy đủ nhiều âm tiết sẽ được xem là khác về chữ viết và âm đọc. Nhưng khả năng liên tưởng tăng lên khi nhãn có trước được trình bày kèm chữ viết tắt, hoặc khi chính chủ nhãn đó cũng đã đăng ký dạng viết tắt. Vì vậy, khi tra tổ hợp chữ cái của mình, nên kiểm tra thêm các nhãn có tên đầy đủ bắt đầu bằng đúng những chữ cái ấy, nhất là trong nhóm sản phẩm của bạn.
Chiều ngược lại cũng đúng. Nếu bạn định đăng ký tên đầy đủ, hãy tra cả dạng viết tắt của nó. Một nhãn viết tắt đã có trước, của chủ khác, cho cùng sản phẩm, có thể trở thành vướng mắc khi bạn bắt đầu dùng chữ viết tắt trên bao bì hoặc trên mạng xã hội.
Tổ hợp chữ cái kết hợp số và ký hiệu
Nhiều tên ngắn kết hợp chữ với số, như “K7”, “TN9”, “A2Z”. Khi so hai tổ hợp kiểu này, phần chữ và phần số đều được tính, nhưng số thường ít sức phân biệt hơn nếu nó chỉ là số phiên bản, kích cỡ, đời sản phẩm. Ví dụ giả định “TN9” và “TN7” cho cùng loại máy bơm: người mua dễ hiểu đây là hai đời của cùng một dòng, nên rủi ro gần.
Ký hiệu như “&”, “+”, “-” gần như không tạo khác biệt. “T&K” và “TK” thường bị xem là rất gần. Dấu “+” có thể được đọc thành “plus”, tạo ra một âm tiết thêm, nhưng phần chữ cái vẫn giữ nguyên nên ít khi đủ tách.
Ngược lại, khi số chiếm phần chính và có vai trò riêng, như “365” đứng một mình, việc đánh giá phức tạp hơn và gắn với chuyện khả năng phân biệt, thuộc chuyên mục khác. Ở bước tự tra, chỉ cần nhớ: đổi số phía sau một tổ hợp chữ cái giống nhau gần như không tách được hai nhãn, và số giống nhau cũng không làm hai tổ hợp chữ khác nhau trở nên gần nếu phần chữ đã khác rõ.
Chữ cái riêng của tiếng Việt trong tên viết tắt
Tên viết tắt của doanh nghiệp Việt thường lấy chữ cái đầu của các âm tiết tiếng Việt, nên hay có “Đ”, và đôi khi có chữ mang dấu như “Ư”, “Ơ”, “”. Khi đưa lên bao bì, tên miền, mạng xã hội, các chữ này gần như luôn bị chuyển thành “D”, “U”, “O”, “A”. Ví dụ giả định “ĐTH” sẽ thành “DTH” ở hầu hết các kênh trực tuyến.
Khi so sánh, “ĐTH” và “DTH” nên được xem như cùng một tổ hợp, giống chuyện có dấu và không dấu với tên đầy đủ. Người mua đọc “DTH” trên mạng vẫn hiểu là “đê tê hát”, và đọc “ĐTH” trên bao bì cũng thế. Vì vậy, nếu bạn tra “ĐTH” mà không tra “DTH”, bạn có thể bỏ sót trở ngại lớn nhất.
Chiều ngược lại có một điểm tinh tế. Theo cách đánh vần tiếng Việt, “D” là “dê” và “Đ” là “đê”, nghe khác nhau. Nếu cả hai nhãn đều được trình bày và gọi theo kiểu tiếng Việt, khác biệt ở chữ đầu này có thể được tính. Nhưng trên thực tế, chữ “Đ” rất thường bị viết thành “D”, nên đừng trông vào khác biệt này để tách hai tổ hợp.
Lưu ý thêm cho tên có chữ “F”, “J”, “W”, “Z”: bốn chữ này không thuộc bảng chữ cái tiếng Việt nhưng hiện được dùng rất nhiều trong tên thương hiệu. Cách người mua đọc chúng khá đa dạng, có người đọc kiểu Anh, có người đọc theo âm Việt gần nhất. Khi tổ hợp của bạn có các chữ này, ghi lại các cách đọc có thể có, vì đó là chỗ hai tổ hợp viết khác nhau dễ nghe thành một.
Tự đánh giá một tổ hợp chữ cái trước khi chốt
Áp dụng cho tên viết tắt của doanh nghiệp, tên dòng sản phẩm ngắn, hoặc tên ứng dụng dạng chữ cái.
- Viết tổ hợp ở dạng chuẩn, rồi viết các biến thể: có dấu chấm, có khoảng trắng, chữ thường, có ký hiệu.
- Ghi cách đánh vần theo tiếng Việt và tiếng Anh, và cách đọc như một từ nếu có.
- Liệt kê các tổ hợp gần: đảo hai chữ cuối, đổi chữ cuối bằng chữ đọc gần, thêm một chữ ở cuối.
- Tra tổ hợp chuẩn và các tổ hợp gần trong nhóm sản phẩm của bạn và nhóm liên quan.
- Tra thêm các tên đầy đủ có chữ cái đầu trùng với tổ hợp của bạn.
- Chấm lớp chữ viết và lớp âm đọc cho từng kết quả, đặt cạnh mức gần của sản phẩm, ghi kết luận.
Nếu tổ hợp chữ cái bạn chọn đã có nhiều nhãn gần ở cùng nhóm, cân nhắc dùng tên viết tắt chỉ như cách gọi nội bộ, còn nhãn đem đăng ký là phần tên có nghĩa hoặc tên tự ghép có sức phân biệt cao hơn. Nhiều doanh nghiệp làm như vậy để tránh không gian chật.
Câu hỏi thường gặp
Hai tên viết tắt chỉ đảo thứ tự hai chữ cái có bị coi là trùng không?
Thường bị coi là gần, nhất là khi chữ đầu giữ nguyên, vì người mua hay nhớ lẫn thứ tự của tổ hợp chữ cái không có nghĩa. Đảo chữ đầu có thể tạo khác biệt hơn, nhưng vẫn cần xét cách đọc và sản phẩm.
Tên viết tắt của mình trùng chữ cái đầu tên đầy đủ của công ty khác thì sao?
Thường hai dạng này khác nhau về chữ và âm. Nhưng nếu công ty kia được gọi bằng chữ viết tắt trên thị trường, hoặc đã đăng ký dạng viết tắt, rủi ro liên tưởng tăng lên. Nên tra cả hai dạng.
Thêm số vào sau tổ hợp chữ cái có giúp tránh trùng không?
Hiếm khi. Số đi sau tổ hợp chữ cái thường được hiểu như số phiên bản hoặc đời sản phẩm, nên người mua vẫn nhận ra tổ hợp chữ cái là phần chính. Đổi số không tách được hai nhãn có cùng tổ hợp chữ.
Dấu chấm giữa các chữ cái có làm nhãn khác đi không?
Không. Dấu chấm, khoảng trắng, chữ hoa hay chữ thường không làm thay đổi tổ hợp chữ cái và cách đọc, nên hai dạng gần như được coi là một khi so sánh.
Có nên đăng ký tên viết tắt làm nhãn hiệu không?
Tuỳ cách bạn dùng tên trên thị trường và tình trạng tra cứu. Tổ hợp ngắn vừa dễ gặp nhãn gần, vừa có thể gặp vấn đề khả năng phân biệt. Nhiều doanh nghiệp đăng ký tên có sức phân biệt cao hơn và dùng chữ viết tắt như cách gọi phụ.
Tổ hợp chữ cái đọc như một từ thì so thế nào?
So như tên tự ghép: theo âm của cả từ, nhịp đọc và hình dạng chữ. Hai tổ hợp đọc thành từ gần nhau, như chỉ khác một nguyên âm, thường gần nhau dù đánh vần từng chữ thì khác.