Muốn biết một cái tên đã có người đăng ký ở nước ngoài hay chưa, bạn tra theo bốn lớp: nguồn tổng hợp toàn cầu do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) vận hành, dữ liệu đăng ký quốc tế theo hệ thống Madrid, các cổng tra chung của khu vực, rồi cơ sở dữ liệu riêng của từng nước bạn định bán hàng. Lớp trước giúp lọc nhanh, lớp sau giúp xác nhận. Bỏ lớp cuối là bỏ đúng chỗ dữ liệu đầy đủ và mới nhất.
Bài này là tấm bản đồ: mỗi nguồn cho bạn thấy gì, không cho thấy gì, và nên tra theo thứ tự nào để một buổi làm việc ra được danh sách rủi ro đáng tin. Bài chỉ bàn chuyện tra cứu; còn nộp đơn ra nước ngoài theo đường nào là một quyết định khác, nên làm sau khi đã có kết quả tra.
Vì sao tên đã tra sạch ở Việt Nam vẫn phải tra ở nước ngoài
Quyền đối với nhãn hiệu có tính lãnh thổ. Văn bằng do Cục Sở hữu trí tuệ cấp chỉ có hiệu lực trên lãnh thổ Việt Nam; ở nước khác, cái tên của bạn được đối xử như một đơn hoàn toàn mới. Ngược lại, một người ở nước bạn sắp xuất khẩu có thể đã nộp đơn cho đúng cái tên ấy từ lâu, mà không hề để lại dấu vết nào trong cơ sở dữ liệu của Việt Nam.
Rủi ro không chỉ dừng ở chuyện bị từ chối khi nộp đơn. Hàng đã in bao bì có thể bị giữ lại ở cửa khẩu nước nhập, gian hàng trên sàn thương mại điện tử xuyên biên giới có thể bị gỡ vì khiếu nại xâm phạm, nhà phân phối có thể rút lui khi thấy tên hàng vướng quyền của người khác. Những chi phí đó thường lớn hơn nhiều so với vài buổi tra cứu cẩn thận.
Tra ở nước ngoài còn có lợi theo chiều ngược lại. Một số nhãn hiệu nước ngoài vào Việt Nam qua hệ thống Madrid và được bảo hộ ở đây như nhãn hiệu nộp trực tiếp. Tra quốc tế đúng cách giúp bạn phát hiện những nhãn đó sớm, kể cả khi bạn chưa có ý định bán hàng ra ngoài biên giới.
Bốn lớp nguồn tra và vai trò của từng lớp
Bảng dưới gom các nguồn theo chức năng. Tên gọi và giao diện của từng công cụ có thể đổi theo thời gian; điều cần nhớ là chức năng, rồi tìm đúng trang chính thức của cơ quan vận hành.
| Lớp | Nguồn tiêu biểu | Cho bạn thấy | Điểm yếu cần biết |
|---|---|---|---|
| 1. Tổng hợp toàn cầu | Global Brand Database của WIPO | Nhiều bộ dữ liệu quốc gia, khu vực và đăng ký quốc tế trong một ô tìm | Không phải nước nào cũng góp dữ liệu; độ trễ cập nhật khác nhau |
| 2. Đăng ký quốc tế | Madrid Monitor của WIPO | Đăng ký theo hệ thống Madrid, nước được chỉ định, tình trạng ở từng nước | Chỉ có nhãn đi đường Madrid, không có đơn nộp trực tiếp từng nước |
| 3. Cổng khu vực | TMview, cổng tra chung của ASEAN | Dữ liệu của nhiều cơ quan thành viên, thường có bộ lọc chi tiết | Mức góp dữ liệu của mỗi nước thành viên khác nhau |
| 4. Từng nước | Cơ sở dữ liệu của cơ quan nhãn hiệu nước đích | Dữ liệu đầy đủ và mới nhất, kèm hồ sơ đơn | Ngôn ngữ, chữ viết riêng, cách tìm mỗi nơi một kiểu |
Lớp 1 và lớp 2 đều do WIPO vận hành nhưng phục vụ hai việc khác nhau: lớp 1 để quét rộng, lớp 2 để đọc kỹ một đăng ký quốc tế cụ thể, nhất là danh sách nước nó được bảo hộ.
Thứ tự tra trong một buổi làm việc
Thứ tự dưới đây đi từ rộng đến hẹp, để mỗi bước loại bớt việc cho bước sau. Bạn ghi chép ngay trong lúc tra, đừng để cuối buổi mới nhớ lại.
- Viết ra danh sách nước cần tra: nước đang bán, nước sắp bán trong hai, ba năm tới, nước đặt xưởng gia công, nước có sàn thương mại điện tử bạn định mở gian hàng.
- Chuẩn bị các biến thể của tên: viết liền, viết rời, có dấu, không dấu, bản dịch nghĩa, bản phiên âm sang chữ của nước đích nếu có.
- Quét trên nguồn tổng hợp toàn cầu với bộ lọc theo các nước trong danh sách và các nhóm hàng hoá, dịch vụ liên quan.
- Với mỗi kết quả là đăng ký quốc tế, mở bản ghi trên Madrid Monitor để xem nước nào đã chấp nhận bảo hộ, nước nào còn đang xét.
- Với nước quan trọng nhất, tra lại trực tiếp trên cơ sở dữ liệu của cơ quan nhãn hiệu nước đó, kể cả khi hai bước trước không ra gì.
- Lập bảng kết quả: tên tìm được, chủ, nước, nhóm, tình trạng, ngày nộp, mức độ giống với tên của bạn, ghi chú cần hỏi thêm.
Với hai, ba nước trọng điểm, bước 5 là bước không bỏ được. Nguồn tổng hợp chỉ là bản sao, và bản sao nào cũng có lúc chậm.
Mỗi nguồn hay bị hiểu nhầm ở đâu
Không ra kết quả không có nghĩa là trống. Có thể nước đó không góp dữ liệu vào nguồn tổng hợp, có thể đơn mới nộp chưa được công bố, có thể bạn gõ sai cách viết. Ghi lại "không thấy trên nguồn nào, ngày nào" thay vì "không trùng".
Đăng ký quốc tế không phải là một văn bằng toàn cầu. Một bản ghi Madrid chỉ có hiệu lực ở những nước được chỉ định và chấp nhận. Nhìn thấy bản ghi đó chưa đủ, phải đọc danh sách nước và tình trạng ở từng nước.
Bản ghi "hết hiệu lực" vẫn đáng chú ý. Chủ cũ có thể vẫn đang dùng tên đó trên thị trường, có thể đã nộp đơn mới, hoặc ở nước đó quyền phát sinh từ việc sử dụng chứ không chỉ từ đăng ký.
Tên giống nhưng chủ là người quen chưa chắc đã an toàn. Có trường hợp nhà phân phối cũ, đối tác gia công hay một người từng làm đại lý đã đứng tên nhãn ở nước ngoài. Bản ghi mang tên người quen không có nghĩa bạn được dùng; quyền thuộc về người đứng tên trên bản ghi đó ở nước đó.
Cổng khu vực không thay cho từng nước. Cổng chung chỉ hiển thị phần dữ liệu mà cơ quan thành viên gửi lên. Muốn biết nước nào đang có mặt và cập nhật đến ngày nào, bạn đọc phần giới thiệu nguồn dữ liệu trên chính cổng đó.
Ví dụ giả định: xưởng gốm ở Vĩnh Long tra trước khi chào hàng
Ví dụ giả định: một xưởng gốm đỏ ở Vĩnh Long đặt tên dòng sản phẩm chậu trồng cây là "Mekong Clay" và nhận được lời mời chào hàng từ một nhà nhập khẩu ở Đức, đồng thời đang tính mở gian hàng trên một sàn bán lẻ ở Nhật Bản. Danh sách nước cần tra vì vậy gồm Việt Nam, Liên minh châu Âu, Đức và Nhật Bản. Biến thể tên gồm "mekong clay", "mekongclay", "mekong" đi kèm từ chỉ đất nung, và bản phiên âm katakana do một người biết tiếng Nhật viết giúp.
Quét lớp 1 cho ra vài chục bản ghi có chữ "Mekong", phần lớn thuộc nhóm thực phẩm, du lịch, không liên quan đến đồ gốm. Có hai bản ghi đáng chú ý: một nhãn hiệu châu Âu chứa "Mekong" cho đồ gia dụng bằng gốm sứ, và một đăng ký quốc tế chứa "Clay" cho chậu cây, chỉ định nhiều nước. Mở bản ghi đăng ký quốc tế trên Madrid Monitor, xưởng thấy nhãn đó đã được chấp nhận ở Đức nhưng chưa có mặt ở Nhật Bản.
Kết quả buổi tra là một bảng ngắn: thị trường Đức có rủi ro ở mức cần đánh giá kỹ, thị trường Nhật Bản chưa thấy gì trên nguồn tổng hợp nhưng còn phải tra lại trên cơ sở dữ liệu của Nhật. Xưởng chưa kết luận gì về chuyện được hay không được dùng tên; điều họ có được là biết chính xác cần hỏi ai, tra thêm ở đâu trước khi gửi báo giá kèm hình bao bì cho nhà nhập khẩu.
Tra cho mục đích nào thì dừng ở lớp nào
Không phải lần tra nào cũng cần đi hết bốn lớp. Khi bạn đang chọn giữa năm, bảy cái tên ở giai đoạn ý tưởng, quét lớp 1 là đủ để gạch nhanh những tên đã có người giữ ở thị trường lớn. Tra kỹ từng tên trong danh sách dài chỉ tốn công cho những tên sẽ bị loại vì lý do khác.
Khi đã chốt một hoặc hai tên và sắp đặt in bao bì cho lô hàng xuất khẩu đầu tiên, mọi lớp đều cần, và lớp 4 phải làm cho từng nước nhập. Đây là thời điểm một sai sót nhỏ trong tra cứu biến thành chi phí thật: in lại bao bì, đổi tên gian hàng, đàm phán lại với nhà phân phối.
Khi bạn chỉ bán trong nước nhưng tên có gốc tiếng Anh hoặc nghe giống thương hiệu nước ngoài, lớp 2 là lớp đáng làm nhất, vì đó là con đường để nhãn nước ngoài có mặt tại Việt Nam mà không cần nộp đơn trực tiếp tại Cục.
Khi nào nên nhờ người làm nghề tra hộ
Tự tra giúp bạn loại được phần lớn tên có rủi ro rõ ràng. Có những tình huống nên giao cho đại diện sở hữu công nghiệp hoặc đại lý tại nước đích:
- Nước đích dùng chữ viết bạn không đọc được và cơ sở dữ liệu không có giao diện tiếng Anh đáng tin.
- Kết quả có nhãn tương tự ở mức khó phân định, và bạn sắp đầu tư lớn vào bao bì, quảng cáo ở nước đó.
- Thị trường đích bảo hộ mạnh cho người sử dụng trước dù chưa đăng ký, nên cần tra thêm trên thị trường thực, không chỉ trên cơ sở dữ liệu.
- Bạn cần một báo cáo có thể trình cho nhà đầu tư, đối tác hoặc nhà phân phối nước ngoài.
- Bạn đã nhận thư cảnh báo hoặc khiếu nại từ một chủ nhãn ở nước ngoài.
Ngay cả khi thuê người làm, danh sách nước, danh sách biến thể tên và mô tả sản phẩm do bạn tự chuẩn bị sẽ giúp kết quả sát hơn, vì người tra không hiểu sản phẩm bằng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tra cứu nhãn hiệu quốc tế có tra được tất cả các nước không?
Không có nguồn nào bao trọn mọi nước. Nguồn tổng hợp của WIPO đã gom được nhiều bộ dữ liệu quốc gia và khu vực, nhưng vẫn có nước chưa góp hoặc góp chậm. Với nước trọng điểm, bạn phải tra thêm trên cơ sở dữ liệu của chính cơ quan nhãn hiệu nước đó.
Đã có văn bằng ở Việt Nam thì có cần tra ở nước ngoài nữa không?
Có, nếu bạn định bán hàng, đặt gia công hay mở gian hàng ở nước ngoài. Văn bằng Việt Nam chỉ có hiệu lực tại Việt Nam. Ở nước khác, người nộp đơn trước cho tên giống của bạn có thể có quyền mạnh hơn, và bạn chỉ biết điều đó khi tra.
Nên tra những nước nào khi chưa biết sẽ bán đi đâu?
Bắt đầu với các thị trường lớn mà ngành hàng của bạn hay xuất sang và các nước láng giềng nơi hàng Việt dễ đi qua đường tiểu ngạch, sàn trực tuyến. Mỗi năm cập nhật lại danh sách khi kế hoạch kinh doanh rõ hơn.
Tra quốc tế bằng tiếng Việt có dấu được không?
Phần lớn nguồn quốc tế xử lý chữ Latinh không dấu tốt hơn chữ có dấu. Bạn nên tra cả bản không dấu, bản viết liền và bản dịch nghĩa sang tiếng Anh. Với các nước dùng chữ riêng, thêm bản phiên âm sang chữ của nước đó.
Kết quả tra quốc tế có giá trị pháp lý không?
Kết quả tự tra chỉ là thông tin tham khảo tại thời điểm tra. Nó không ràng buộc cơ quan nhãn hiệu nước nào, không bảo đảm đơn sẽ được chấp nhận. Giá trị của nó là giúp bạn quyết định có nộp, có đổi tên hay cần tra sâu hơn.
Bao lâu thì nên tra lại một lần?
Tra lại ngay trước những mốc tốn tiền: in bao bì số lượng lớn, ký hợp đồng phân phối, nộp đơn ra nước ngoài. Ngoài ra, nếu đang bán ở nước nào, nên tra lại định kỳ vì đơn mới của người khác được nộp và công bố liên tục.