Tra nhãn hiệu ở Trung Quốc cần tra ít nhất ba dạng của tên: bản chữ Latinh như bạn đang dùng, bản phiên âm Latinh của tên chữ Hán (pinyin), và chính tên chữ Hán mà người mua, nhà phân phối ở đó sẽ gọi sản phẩm của bạn. Bỏ dạng chữ Hán là bỏ phần dễ va chạm nhất, vì người tiêu dùng Trung Quốc nhớ hàng hoá chủ yếu qua tên chữ Hán.
Trung Quốc áp dụng nguyên tắc ai nộp đơn trước thì được ưu tiên, và có lượng đơn nhãn hiệu rất lớn mỗi năm. Hai điều đó cộng lại khiến việc tra trước khi đưa hàng sang trở nên đáng làm hơn ở hầu hết thị trường khác. Bài chỉ bàn chuyện tra cứu: tra ở đâu, tra những dạng nào, đọc kết quả với hệ thống nhóm phụ ra sao. Thủ tục nộp đơn tại Trung Quốc là một chủ đề riêng.
Tra ở đâu
Nguồn đầy đủ nhất là hệ thống tra cứu nhãn hiệu trực tuyến của cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia Trung Quốc. Giao diện chủ yếu bằng tiếng Trung giản thể, có các chế độ tìm theo tên, theo số đơn, theo chủ đơn và tìm nhãn tương tự theo nhóm. Đây là nơi bạn xác nhận cuối cùng, nhưng cần người đọc được tiếng Trung hoặc ít nhất dùng công cụ dịch cẩn thận.
Trước đó, bạn có thể quét trên nguồn tổng hợp của WIPO, nơi có dữ liệu Trung Quốc ở mức nhất định, và trên Madrid Monitor để xem các đăng ký quốc tế có chỉ định Trung Quốc. Hai nguồn này dễ dùng hơn với giao diện tiếng Anh, giúp lọc trước, nhưng không thay được việc tra trên nguồn gốc.
Một lưu ý về độ trễ: đơn mới nộp tại Trung Quốc thường mất một khoảng thời gian mới hiện lên trên hệ thống tra cứu công khai. Vì vậy, kết quả trống hôm nay không loại trừ một đơn đã nộp vài tuần trước. Khi sắp có lô hàng lớn, nên tra lại ngay trước thời điểm giao.
Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan có hệ thống nhãn hiệu riêng, tách khỏi đại lục. Nếu kênh bán của bạn đi qua những nơi này, cần tra riêng từng nơi. Nhiều doanh nghiệp Việt bán qua thương nhân trung gian ở Hồng Kông hoặc qua sàn có trụ sở ở Đài Loan mà quên mất rằng ở đó tên của mình là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Cuối cùng, đừng quên tra cả hình. Hệ thống của Trung Quốc có tra cứu theo mã phân loại hình, và nhiều nhãn ở đó là nhãn kết hợp chữ Hán với hình. Logo của bạn có hình bông hoa, con chim hay núi đồi thì nên được tra theo mã hình tương ứng trong nhóm phụ của sản phẩm.
Tên chữ Hán của bạn đến từ đâu
Hàng hoá vào Trung Quốc gần như luôn có một tên chữ Hán, dù chủ hàng có đặt hay không. Nếu bạn không chọn, nhà phân phối, người bán lẻ hoặc chính người tiêu dùng sẽ tự gọi một cái tên, và tên đó có thể bị người khác đăng ký trước. Vì vậy, bước đầu của việc tra là chủ động xác định vài phương án tên chữ Hán.
Có ba cách tạo tên chữ Hán: theo âm, chọn chữ đọc gần với tên gốc; theo nghĩa, dịch ý nghĩa của tên; và kết hợp, vừa gần âm vừa có nghĩa đẹp. Tên tiếng Việt có gốc Hán Việt có lợi thế riêng: nhiều tên như "Phú Quý", "Hưng Thịnh", "Kim Long" có thể chuyển thẳng sang chữ Hán. Nhưng chính vì thế, chúng thường là những từ phổ biến, dễ đã có rất nhiều người đăng ký dưới nhiều dạng.
Với mỗi phương án, cần một người đọc thạo tiếng Trung kiểm tra nghĩa, sắc thái và cách đọc theo tiếng phổ thông. Tên gần âm có thể vô tình mang nghĩa xấu hoặc buồn cười; tên dịch nghĩa có thể là từ mô tả thông dụng, khó được bảo hộ.
Trình tự tra cho một tên
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp ở Lâm Đồng bán trà atiso dưới tên "Sương Mai", định đưa hàng qua cửa khẩu và lên sàn bán lẻ ở Trung Quốc.
- Tra bản Latinh không dấu "suong mai" và "suongmai" trên nguồn tổng hợp, lọc Trung Quốc, nhóm trà và đồ uống.
- Lập ba phương án tên chữ Hán: một theo âm, một theo nghĩa "sương sớm", một theo gốc Hán Việt; ghi kèm pinyin của từng phương án.
- Tra từng phương án chữ Hán trên hệ thống của Trung Quốc ở chế độ tìm nhãn tương tự, chọn nhóm của trà và các nhóm liên quan.
- Tra pinyin của từng phương án, vì có nhãn chỉ đăng ký phần Latinh.
- Tra các chữ đồng âm: một pinyin có thể ứng với nhiều chữ Hán khác nhau, và nhãn đọc giống vẫn có thể bị coi là tương tự.
- Ghi lại mọi kết quả kèm nhóm phụ, tình trạng, ngày nộp và tên chủ; đánh dấu những bản ghi cùng nhóm phụ với sản phẩm của bạn.
- Chọn phương án tên chữ Hán có ít va chạm nhất để nhờ người làm nghề tại Trung Quốc tra xác nhận.
Trình tự này mất nhiều thời gian hơn tra ở các nước dùng chữ Latinh, nhưng đó là cái giá của một thị trường mà tên chữ Hán quyết định cách người mua nhớ đến bạn.
Nhóm phụ: vì sao cùng nhóm Nice vẫn có thể không xung đột
Trung Quốc dùng bảng phân loại Nice nhưng chia mỗi nhóm thành nhiều nhóm phụ, và cơ quan thẩm định của họ dựa nhiều vào việc hai sản phẩm có cùng nhóm phụ hay không khi đánh giá hàng hoá tương tự. Hệ quả là hai nhãn giống nhau trong cùng một nhóm Nice nhưng khác nhóm phụ có thể cùng tồn tại, còn hai nhãn ở cùng nhóm phụ thì gần như chắc chắn va chạm nếu tên giống.
Khi đọc kết quả, bạn không chỉ nhìn số nhóm mà phải xem từng sản phẩm của nhãn kia thuộc nhóm phụ nào, rồi so với nhóm phụ của sản phẩm mình. Chế độ tìm nhãn tương tự trên hệ thống của Trung Quốc thường cho phép chọn nhóm phụ, giúp bạn thu hẹp đúng phạm vi.
Nhóm phụ cũng giải thích vì sao các doanh nghiệp quen thị trường này thường liệt kê sản phẩm rải trên nhiều nhóm phụ. Một nhãn của người khác đăng ký rộng như vậy sẽ phủ cả những sản phẩm bạn chưa nghĩ tới, nên đừng chỉ xét sản phẩm chính họ đang bán.
Đọc kết quả tra ở Trung Quốc: những chỗ hay hiểu sai
Kết quả trên hệ thống của Trung Quốc thường hiển thị số đơn, nhóm, tên nhãn, tên chủ đơn, ngày nộp và một trạng thái ngắn. Trạng thái có nhiều mức trung gian: đơn đã được nhận, đang thẩm định, đã công bố sơ bộ chờ phản đối, đã đăng ký, đang trong thủ tục phản đối hay xem xét lại, đã hết hiệu lực. Một đơn đang trong thủ tục phản đối không có nghĩa là sắp bị loại; kết quả có thể nghiêng về bất kỳ bên nào.
Tên chủ đơn thường được ghi bằng chữ Hán, kể cả khi chủ là doanh nghiệp nước ngoài. Để biết một bản ghi có thuộc về đối tác, nhà phân phối hay một người lạ, bạn cần tên chữ Hán của các bên mà mình đã từng làm việc. Đây là thông tin nên hỏi đối tác ngay từ đầu.
Kết quả tìm nhãn tương tự thường trả về rất nhiều bản ghi, vì hệ thống so cả chữ Hán lẫn từng thành phần. Đừng nản khi thấy hàng trăm dòng; lọc theo nhóm phụ của sản phẩm mình, rồi đọc kỹ những dòng có cùng chữ đầu hoặc cùng chữ chính. Ở nhãn chữ Hán hai, ba chữ, chữ đầu và chữ có nghĩa nổi bật thường là phần người mua nhớ nhất.
Ví dụ giả định: kết quả tra cho trà Sương Mai
Tiếp ví dụ giả định với trà atiso "Sương Mai". Bản Latinh không dấu không cho kết quả đáng lo ở nhóm trà. Phương án chữ Hán dịch nghĩa "sương sớm" cho ra hơn hai mươi bản ghi trong nhóm trà và đồ uống, trong đó năm bản ghi cùng nhóm phụ với trà thảo mộc, ba bản ghi đã được đăng ký. Phương án theo âm cho ra một bản ghi đang chờ thẩm định của một công ty thực phẩm ở tỉnh khác, cùng nhóm phụ.
Phương án kết hợp, ghép một chữ gần âm "Sương" với một chữ có nghĩa núi cao gợi vùng trồng, không cho kết quả trùng trong nhóm phụ của trà, chỉ có hai bản ghi ở nhóm phụ xa như bánh kẹo. Doanh nghiệp đưa phương án này cho người làm nghề tại Trung Quốc tra xác nhận, đồng thời dặn nhà phân phối thống nhất gọi sản phẩm bằng đúng tên đó trên sàn.
Bài học rút ra không phải là "tên dịch nghĩa luôn xấu", mà là tên dịch nghĩa của những từ đẹp, phổ biến thường đã có người dùng. Tra nhiều phương án song song giúp bạn có lựa chọn thay vì phải sửa sau khi hàng đã lên kệ.
Những dấu hiệu nên dừng lại hỏi kỹ
Có người đã đăng ký đúng tên chữ Hán bạn định dùng, cho đúng nhóm phụ. Đây là tín hiệu nên đổi phương án tên chữ Hán, trừ khi bạn có cơ sở cho rằng người kia đăng ký với ý đồ không ngay thẳng và sẵn sàng theo đuổi thủ tục phản đối hay huỷ bỏ.
Một chủ đơn giữ hàng chục nhãn trùng tên các thương hiệu nước ngoài khác nhau. Dấu hiệu của việc đăng ký để giữ chỗ. Tên của bạn có thể bị nhắm tới tiếp theo. Tra sớm và cân nhắc đi trước một bước.
Nhãn của bạn đã có tên chữ Hán trên mạng xã hội hay sàn bán hàng do người khác đặt. Tra ngay tên đó. Nếu chưa ai đăng ký, đó là tên người mua đã quen; nếu đã có người đăng ký, bạn biết sớm để xử lý.
Phương án tên theo nghĩa là một từ thông dụng của ngành. Ngoài nguy cơ trùng, từ mô tả còn khó được bảo hộ. Tên kết hợp âm và nghĩa thường an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải có tên chữ Hán khi bán hàng sang Trung Quốc không?
Không có nghĩa vụ phải đăng ký nhãn hiệu chữ Hán, nhưng trên thực tế người mua và kênh bán sẽ gọi sản phẩm bằng một tên chữ Hán. Chủ động chọn và tra tên đó giúp bạn tránh việc người khác chọn hộ và đăng ký trước.
Tra trên nguồn tổng hợp của WIPO có đủ cho Trung Quốc không?
Không đủ để xác nhận. Nguồn tổng hợp giúp quét nhanh bằng giao diện tiếng Anh, nhưng dữ liệu có thể trễ hoặc thiếu chi tiết nhóm phụ. Xác nhận cuối cùng phải làm trên hệ thống tra cứu của cơ quan sở hữu trí tuệ Trung Quốc.
Tên Hán Việt có lợi gì khi tra ở Trung Quốc?
Tên Hán Việt có thể chuyển thẳng sang chữ Hán với nghĩa rõ ràng, nên dễ đặt tên. Nhưng chính vì là từ có sẵn và thường mang nghĩa tốt lành, chúng rất phổ biến; tra ra nhiều nhãn trùng là chuyện thường gặp.
Đã đăng ký ở Việt Nam thì ở Trung Quốc có được ưu tiên không?
Văn bằng Việt Nam không có hiệu lực ở Trung Quốc. Nếu bạn nộp đơn ra nước ngoài trong thời hạn ưu tiên tính từ đơn đầu tiên ở Việt Nam, có thể xin hưởng ngày ưu tiên. Đó là phần thủ tục nộp đơn, nằm ngoài phạm vi tra cứu.
Có tra được nhãn ở Hồng Kông, Đài Loan qua hệ thống của đại lục không?
Không. Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan có hệ thống nhãn hiệu riêng. Nếu hàng đi qua các nơi này hoặc bán cho người mua ở đó, bạn tra riêng trên nguồn của từng nơi.
Không đọc được tiếng Trung thì có tự tra được không?
Tự quét được trên nguồn tổng hợp và dùng công cụ dịch để đọc sơ bộ. Nhưng để chọn tên chữ Hán và đánh giá kết quả trên hệ thống của Trung Quốc, nên có người đọc thạo tiếng Trung hoặc người làm nghề tại đó hỗ trợ.