Tra nhãn hiệu ở Mỹ cần đọc dữ liệu của Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ (USPTO) rồi tra thêm trên thị trường thực, vì ở Mỹ quyền có thể phát sinh từ việc sử dụng dù chưa đăng ký. Tra ở Liên minh châu Âu cần tra cả nhãn hiệu chung của EU do EUIPO cấp lẫn nhãn hiệu quốc gia của từng nước thành viên, vì cả hai đều có thể chặn bạn.
Hai thị trường này là đích xuất khẩu lớn của đồ gỗ, dệt may, thực phẩm chế biến, cà phê, hàng thủ công Việt Nam, và đều có kho dữ liệu nhãn hiệu rất lớn, mở cho công chúng tra. Bài đi qua cách tra trên từng hệ thống, những điểm khác biệt khi đọc kết quả, và phần rủi ro không hiện trên cơ sở dữ liệu nào. Thủ tục nộp đơn ở hai nơi là chủ đề riêng, không bàn ở đây.
Mỹ: tra trên cơ sở dữ liệu của USPTO
USPTO có hệ thống tra cứu nhãn hiệu trực tuyến mở cho mọi người, giao diện tiếng Anh, được thay mới trong những năm gần đây nên hướng dẫn cũ trên mạng có thể không còn khớp. Bạn tìm được theo tên nhãn, theo chủ, theo số đơn, theo mã hình, và lọc theo tình trạng còn sống hay đã chết. Mỗi bản ghi liên kết sang hồ sơ đơn đầy đủ, nơi có các văn bản trao đổi giữa chủ đơn và thẩm định viên.
Điểm khác cần biết: USPTO dùng bộ mã phân loại hình của riêng Mỹ, không hoàn toàn theo phân loại Vienna. Khi tra logo, bạn tìm mã trong sổ tay mã hình của USPTO thay vì dùng mã Vienna đã quen ở nguồn khác. Phần chữ thì tra như mọi nơi, với ký tự đại diện và các biến thể đã chuẩn bị.
Một đặc điểm của hệ thống Mỹ là việc sử dụng giữ vai trò trung tâm. Có đơn nộp trên cơ sở đã sử dụng, có đơn nộp trên cơ sở dự định sử dụng; muốn được cấp, chủ đơn phải chứng minh sử dụng thật trong thương mại. Vì vậy một đơn đang chờ có thể thuộc về người chưa bán sản phẩm nào, nhưng vẫn có ngày nộp sớm hơn bạn.
Mỹ: những thứ không hiện trên dữ liệu của USPTO
Quyền phát sinh từ sử dụng mà không đăng ký. Ở Mỹ, người dùng một nhãn trên thị trường trước có thể có quyền ở khu vực họ kinh doanh, kể cả khi chưa đăng ký liên bang. Những quyền này không có trong cơ sở dữ liệu của USPTO.
Đăng ký cấp bang. Các bang có hệ thống đăng ký nhãn hiệu riêng, quy mô nhỏ hơn. Với sản phẩm bán tập trung ở một vài bang, đây là nguồn đáng tra thêm.
Tên doanh nghiệp và tên miền. Một doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ có tên giống bạn, có trang bán hàng, có khách quen, có thể không có đăng ký nhãn hiệu nào nhưng vẫn là rủi ro. Tra trên công cụ tìm kiếm, trên các sàn bán lẻ và danh bạ doanh nghiệp.
Tên trên bao bì của hàng nhập khẩu. Một sản phẩm nước ngoài đã bán ở Mỹ nhiều năm dưới tên giống bạn có thể có chủ nhãn đã đăng ký ở nước gốc nhưng chỉ dùng mà không đăng ký ở Mỹ. Họ vẫn có thể có quyền do sử dụng tại Mỹ. Tra trên các kênh bán lẻ ngành hàng của bạn là cách phát hiện.
Đơn chưa được hiển thị. Đơn mới nộp cần một khoảng thời gian ngắn mới hiện trên hệ thống. Tra lại trước khi chốt bao bì là cách bù cho độ trễ này.
EU: nhãn hiệu chung và nhãn hiệu quốc gia
Nhãn hiệu Liên minh châu Âu do EUIPO cấp là một quyền duy nhất có hiệu lực trên toàn bộ các nước thành viên. Song song, mỗi nước thành viên vẫn có cơ quan nhãn hiệu quốc gia cấp nhãn chỉ có hiệu lực trong nước đó; riêng Bỉ, Hà Lan và Luxembourg dùng chung một cơ quan cấp nhãn hiệu Benelux. Ngoài ra còn có đăng ký quốc tế Madrid chỉ định EU hoặc chỉ định từng nước.
Đối với người tra, điều này nghĩa là một tên trống trên cơ sở dữ liệu của EUIPO chưa chắc đã an toàn ở châu Âu. Một nhãn hiệu quốc gia ở Đức hoặc Pháp có thể ngăn bạn dùng tên tại nước đó, và trong nhiều trường hợp còn được dùng làm căn cứ để phản đối đơn nhãn hiệu EU của bạn. Muốn bán khắp châu Âu, bạn tra cả lớp EU lẫn lớp quốc gia của các nước trọng điểm.
EUIPO có công cụ tra riêng cho nhãn hiệu EU, và cùng các cơ quan quốc gia vận hành TMview, một cổng tra gom dữ liệu của cơ quan EU, các cơ quan quốc gia trong khối và nhiều cơ quan ngoài khối. TMview là lối tắt tốt để tra một lần cả hai lớp, với điều kiện bạn kiểm danh sách cơ quan đang có dữ liệu và ngày cập nhật.
So sánh nhanh khi tra ở hai thị trường
Bảng dưới không phải so sánh luật, chỉ là những điểm khác ảnh hưởng đến cách tra và cách đọc kết quả.
| Điểm | Mỹ | Liên minh châu Âu |
|---|---|---|
| Nguồn chính | Hệ thống tra cứu của USPTO | Công cụ tra của EUIPO, cùng TMview cho dữ liệu quốc gia |
| Phạm vi một bản ghi | Toàn liên bang | Nhãn EU cho toàn khối; nhãn quốc gia cho một nước hoặc Benelux |
| Quyền ngoài dữ liệu | Quyền do sử dụng, đăng ký cấp bang | Quyền chưa đăng ký ở một số nước theo luật quốc gia |
| Mã hình | Bộ mã riêng của USPTO | Phân loại hình Vienna được dùng phổ biến |
| Ngôn ngữ dữ liệu | Tiếng Anh | Nhiều ngôn ngữ của các nước thành viên |
| Đơn đang chờ | Có thể là đơn dự định sử dụng | Có giai đoạn công bố để bên thứ ba phản đối |
Với cả hai thị trường, hồ sơ đơn trên nguồn gốc cho thấy nhãn đã gặp từ chối hay phản đối vì lý do gì. Đọc vài hồ sơ của nhãn gần giống tên bạn là cách hiểu nhanh cơ quan đó khắt khe ở điểm nào.
Trình tự tra cho một lô hàng xuất sang Mỹ và châu Âu
Ví dụ giả định: một xưởng nội thất ở Thành phố Hồ Chí Minh xuất bàn ghế gỗ dưới tên "Rừng Xanh", bản tiếng Anh "Green Forest", bán qua nhà nhập khẩu ở Mỹ và một chuỗi bán lẻ ở Đức.
- Tra "rung xanh", "rungxanh" và bản dịch "green forest" trên hệ thống của USPTO, lọc bản ghi còn sống, nhóm đồ nội thất và nhóm liên quan.
- Mở hồ sơ những bản ghi gần giống, xem sản phẩm cụ thể và tình trạng; ghi chú đơn nào là đơn dự định sử dụng.
- Tra cùng các chuỗi trên công cụ tìm kiếm và sàn bán lẻ ở Mỹ để phát hiện người dùng chưa đăng ký.
- Chuyển sang TMview, chọn EUIPO và cơ quan của Đức, rồi thêm các nước có thể bán sau này.
- Thêm bản dịch tiếng Đức của tên vào danh sách, vì người mua ở Đức và cơ quan của Đức có thể xét nghĩa bằng tiếng Đức.
- Tổng hợp vào một bảng chung, đánh dấu từng bản ghi theo nước có hiệu lực, rồi chọn những bản ghi cần người làm nghề đánh giá.
Bản dịch tiếng Anh "Green Forest" là một cụm rất thông dụng, khả năng gặp nhiều bản ghi là cao. Đó là thông tin để xưởng cân nhắc chỉ dùng bản tiếng Việt không dấu trên bao bì xuất khẩu thay vì dịch.
Bán qua sàn trực tuyến ở Mỹ, châu Âu: tra thêm gì
Nhiều doanh nghiệp Việt vào Mỹ và châu Âu không qua nhà nhập khẩu mà mở gian hàng trên các sàn bán lẻ trực tuyến lớn. Các sàn này thường có cơ chế để chủ nhãn đã đăng ký khiếu nại gian hàng dùng tên giống mình, và có chương trình riêng cho chủ thương hiệu, thường yêu cầu có nhãn hiệu đã đăng ký hoặc đang chờ ở nước có sàn. Hệ quả là một khiếu nại có căn cứ có thể làm gian hàng của bạn bị gỡ sản phẩm rất nhanh.
Vì vậy, ngoài cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, bạn tra ngay trên sàn: gõ tên của bạn và các biến thể vào ô tìm sản phẩm, lọc theo ngành hàng, xem có người bán nào đang dùng tên đó, họ bán gì, từ bao giờ. Một người bán có tên giống bạn và có lượt đánh giá từ nhiều năm trước là tín hiệu cần tra tiếp xem họ có nhãn hiệu đăng ký không.
Kết quả tra trên sàn không có giá trị pháp lý như dữ liệu của cơ quan nhãn hiệu, nhưng nó cho thấy rủi ro thực tế mà gian hàng của bạn sẽ gặp. Ghi lại cùng bảng kết quả, kèm ngày tra và đường đi để tìm lại, không cần chép địa chỉ trang.
Đọc kết quả ở hai thị trường: vài thói quen nên có
Ở Mỹ, đừng loại những bản ghi đã chết quá nhanh. Nhãn chết vì chủ không nộp tài liệu chứng minh sử dụng không có nghĩa là họ ngừng bán hàng; họ có thể vẫn có quyền do sử dụng. Ghi lại tên chủ và tra họ trên thị trường. Với bản ghi còn sống, đọc danh mục cụ thể, vì danh mục ở Mỹ thường được viết hẹp và chính xác theo sản phẩm thật.
Ở EU, chú ý ngôn ngữ của danh mục và cách các nước hiểu tên của bạn. Một từ tiếng Việt không dấu có thể là một từ có nghĩa trong tiếng Ý hay tiếng Hà Lan. Nếu tên của bạn tình cờ trùng một từ mô tả ở một nước thành viên, rủi ro không chỉ là trùng nhãn mà còn là khó được bảo hộ ở đó.
Với cả hai, nếu gặp một bản ghi bạn cho là rủi ro cao, hãy tra tiếp chủ của nó: họ còn giữ những nhãn nào, có đang mở rộng sang châu Á không, có từng phản đối đơn của người khác không. Thông tin đó giúp bạn và người tư vấn đánh giá khả năng va chạm trên thực tế, không chỉ trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Tra trên hệ thống của USPTO có cần tài khoản không?
Tra cứu cơ bản mở cho công chúng. Một số chức năng nâng cao hoặc tải tài liệu số lượng lớn có thể cần đăng ký. Giao diện đã được thay mới nên hướng dẫn cũ có thể không còn đúng; đọc hướng dẫn trên trang chính thức của USPTO.
Nhãn EU đã đăng ký thì có cần tra từng nước nữa không?
Nếu bạn đang tra để chọn tên, có. Nhãn quốc gia của người khác ở một nước thành viên vẫn có thể ngăn bạn dùng tên ở nước đó và có thể là căn cứ phản đối đơn EU của bạn. TMview giúp tra cùng lúc nhiều nước.
Ở Mỹ, nhãn chưa đăng ký có thực sự gây rủi ro không?
Có thể. Hệ thống Mỹ công nhận quyền phát sinh từ việc sử dụng thực tế trong phạm vi khu vực kinh doanh của người dùng trước. Mức độ rủi ro tuỳ quy mô và vùng bán của họ, nên tra cả trên thị trường, không chỉ trên dữ liệu đăng ký.
Có nên dịch tên sang tiếng Anh khi xuất khẩu không?
Đó là quyết định kinh doanh, nhưng về tra cứu, bản dịch tiếng Anh thường là cụm thông dụng nên dễ gặp nhãn trùng hơn bản tiếng Việt không dấu. Nếu định dùng bản dịch, phải tra nó kỹ như tên gốc.
Anh có còn nằm trong dữ liệu nhãn hiệu EU không?
Anh đã rời EU, nhãn hiệu EU không còn hiệu lực tại Anh từ sau giai đoạn chuyển tiếp. Thị trường Anh phải tra riêng trên nguồn của cơ quan sở hữu trí tuệ Anh, hoặc qua các cổng tổng hợp có dữ liệu Anh.
Mã hình của Mỹ khác Vienna thì tra logo thế nào?
Tìm mã tương ứng trong sổ tay mã hình của USPTO, thường có mô tả bằng tiếng Anh dễ tra theo từ khoá như hình con vật, cây, hình tròn. Kết hợp với tra phần chữ và tìm bằng hình trên nguồn tổng hợp để giảm sót.