Trước khi gõ một cái tên vào cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, bạn cần biết sản phẩm hoặc dịch vụ của mình nằm ở nhóm nào trong Bảng phân loại Nice, vì gần như mọi bộ lọc và mọi cách đọc kết quả đều xoay quanh con số nhóm đó. Bảng có 45 nhóm: nhóm 1 đến 34 dành cho hàng hoá, nhóm 35 đến 45 dành cho dịch vụ. Xác định sai nhóm thì bạn có thể lọc mất đúng những nhãn hiệu đang chặn đường mình.
Bài này đi từng bước cách dò nhóm cho sản phẩm của chính bạn, những chỗ người mới hay đặt nhầm, và cách ghi kết quả dò nhóm vào phiếu tra để lần tra sau không phải làm lại. Bài chỉ nói chuyện tra cứu; việc viết danh mục hàng hoá trong tờ khai là một kỹ năng khác, cần kỹ hơn và nên đối chiếu hướng dẫn hiện hành của Cục Sở hữu trí tuệ khi nộp đơn.
Vì sao chọn nhóm là bước đầu tiên của mọi lần tra
Một cơ sở dữ liệu nhãn hiệu không sắp xếp theo ngành nghề như cách chủ doanh nghiệp vẫn nghĩ. Nó sắp xếp theo các nhóm của Bảng phân loại Nice, một hệ thống phân loại quốc tế mà Việt Nam và phần lớn các nước đang dùng. Mỗi đơn đăng ký ghi rõ nhóm nào, kèm danh mục cụ thể từng sản phẩm, từng dịch vụ. Khi bạn đặt bộ lọc nhóm, máy chỉ trả về những bản ghi có khai nhóm đó.
Vấn đề nảy sinh ở hai chiều. Nếu bạn không lọc nhóm, một cái tên ngắn có thể cho ra hàng trăm kết quả thuộc đủ mọi ngành, từ phân bón tới dịch vụ ngân hàng, và bạn mất cả buổi chiều để lọc bằng mắt. Nếu bạn lọc sai nhóm, danh sách trông sạch sẽ một cách giả tạo: không có gì trùng, bạn yên tâm in bao bì, rồi vài tháng sau mới biết có một nhãn tương tự nằm ở nhóm bên cạnh mà bạn chưa bao giờ nhìn tới.
Vì vậy dò nhóm không phải thủ tục hình thức. Nó là bước quyết định phạm vi tìm kiếm, giống như việc chọn đúng khu vực trước khi tìm một địa chỉ. Làm kỹ bước này mất chừng nửa giờ cho một sản phẩm đơn giản, đổi lại lần tra phía sau gọn và đáng tin hơn nhiều.
Bảng phân loại Nice gồm những phần nào
Tiêu đề nhóm. Mỗi nhóm có một dòng tiêu đề mô tả khái quát, ví dụ nhóm 25 nói về quần áo, giày dép, đồ đội đầu. Tiêu đề chỉ là gợi ý phạm vi, không liệt kê hết. Người mới hay dừng ở đây, thấy không có chữ nào khớp với sản phẩm của mình là bỏ sang nhóm khác, trong khi sản phẩm vẫn thuộc nhóm đó.
Chú thích của nhóm. Ngay dưới tiêu đề là phần chú thích nói nhóm này gồm những gì và đặc biệt là không gồm những gì. Phần "không gồm" rất đáng đọc, vì nó thường chỉ thẳng sang nhóm khác cho những sản phẩm dễ nhầm. Đây là chỗ giúp bạn tránh nhiều sai sót nhất mà ít người chịu đọc.
Danh mục chi tiết. Mỗi nhóm có một danh sách dài các sản phẩm, dịch vụ cụ thể đã được xếp sẵn. Bảng còn có danh mục chung xếp theo thứ tự chữ cái để bạn tra ngược: gõ tên sản phẩm, xem nó được xếp vào nhóm nào. Bản tiếng Việt thường có trên trang của Cục; khi một thuật ngữ dịch nghe lạ, nên đối chiếu thêm bản tiếng Anh.
Nhận xét chung. Phần đầu bảng có các nguyên tắc chung để xếp những thứ chưa có tên trong danh mục: hàng thành phẩm xếp theo chức năng hoặc mục đích, nguyên liệu thô xếp theo chất liệu, dịch vụ xếp theo lĩnh vực hoạt động. Khi sản phẩm của bạn mới đến mức chưa có trong danh mục, đây là kim chỉ nam.
Cập nhật định kỳ. Bảng được tổ chức quốc tế phụ trách sửa đổi định kỳ, có lúc chuyển một sản phẩm từ nhóm này sang nhóm khác. Đơn nộp nhiều năm trước có thể mang nhóm theo bản cũ. Khi tra, đừng ngạc nhiên nếu gặp nhãn cũ khai một sản phẩm ở nhóm khác với cách xếp hiện nay.
Bốn bước dò nhóm cho sản phẩm của bạn
Làm theo thứ tự dưới đây với từng sản phẩm, từng dịch vụ bạn định dùng tên. Nếu kinh doanh nhiều mặt hàng, làm riêng cho mỗi mặt hàng chứ đừng đoán chung một nhóm cho cả cửa hàng.
- Viết ra tên gọi phổ thông của sản phẩm, càng cụ thể càng tốt. Đừng viết "đồ ăn vặt", hãy viết "khô gà lá chanh đóng túi" hoặc "bánh quy bơ". Tên càng cụ thể, càng dễ khớp với danh mục chi tiết.
- Tra tên đó trong danh mục xếp theo thứ tự chữ cái của bảng phân loại. Nếu gặp đúng tên, ghi lại nhóm và số thứ tự của mục đó. Nếu chỉ gặp tên gần giống, ghi cả các tên gần giống cùng nhóm của chúng.
- Đọc tiêu đề và phần chú thích của nhóm vừa tìm được, đặc biệt dòng "không gồm". Nếu sản phẩm của bạn rơi vào phần bị loại trừ, đi theo chỉ dẫn sang nhóm được nêu.
- Hỏi thêm câu hỏi về chức năng: người mua dùng sản phẩm này để làm gì. Nếu chức năng chính thuộc một lĩnh vực khác với chất liệu, thường chức năng quyết định. Ghi nhóm cuối cùng vào phiếu tra, kèm lý do ngắn gọn để sau này tự kiểm lại.
Với dịch vụ, câu hỏi chức năng đổi thành: bạn làm gì cho người khác. Mở một tiệm sửa xe máy là dịch vụ sửa chữa, còn bán phụ tùng xe máy tại tiệm lại là hàng hoá và dịch vụ bán lẻ. Một cơ sở kinh doanh thật thường cần dò ít nhất hai, ba nhóm như vậy.
Ví dụ giả định: từ sản phẩm đến nhóm chính khi tra
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một vài sản phẩm hay gặp ở hộ kinh doanh nhỏ. Cột cuối nêu lý do xếp nhóm, để bạn thấy cách lập luận chứ không phải để chép nguyên kết quả cho sản phẩm của mình.
| Sản phẩm, dịch vụ | Nhóm chính thường gặp | Lý do xếp |
|---|---|---|
| Cà phê rang xay đóng gói | Nhóm 30 | Cà phê thuộc nhóm thực phẩm có nguồn gốc thực vật đã chế biến như cà phê, trà, ca cao |
| Quán phục vụ cà phê tại chỗ | Nhóm 43 | Đây là dịch vụ cung cấp đồ ăn uống, không phải bán hàng đóng gói |
| Áo thun in hình | Nhóm 25 | Thành phẩm xếp theo chức năng mặc, không theo chất liệu vải |
| Vải cotton bán theo mét | Nhóm 24 | Hàng dệt chưa may thành sản phẩm, xếp theo chất liệu |
| Ứng dụng tải về điện thoại | Nhóm 9 | Phần mềm ghi trên vật mang hoặc tải xuống được thuộc nhóm thiết bị, phần mềm |
| Nền tảng phần mềm dùng trực tuyến | Nhóm 42 | Cung cấp phần mềm như một dịch vụ, không giao bản sao cho người dùng |
| Dạy kèm tiếng Anh | Nhóm 41 | Dịch vụ giáo dục, đào tạo |
Chú ý cặp cà phê đóng gói và quán cà phê, cặp áo thun và vải: cùng một chủ, cùng một cái tên, nhưng nằm ở hai nhóm khác nhau. Khi tra, bạn phải tra cả hai nếu dùng tên cho cả hai việc.
Những chỗ người mới hay đặt nhầm nhóm
Xếp theo chất liệu thay vì chức năng. Túi xách bằng da và ví da thuộc nhóm 18, nhưng giày da thuộc nhóm 25 vì là đồ đi chân. Chất liệu giống nhau không có nghĩa nhóm giống nhau. Ai quen nghĩ "hàng da một nhóm" sẽ lọc sót cả một mảng.
Nhầm sản phẩm với dịch vụ bán sản phẩm đó. Bán mỹ phẩm online không đưa bạn vào nhóm 3 theo kiểu dịch vụ. Mỹ phẩm là hàng nhóm 3, còn việc bán lẻ là dịch vụ nhóm 35. Một chủ shop chỉ phân phối hàng của người khác dưới tên cửa hàng mình thì trọng tâm tra lại nằm ở nhóm 35.
Bỏ qua bộ phận, phụ kiện. Phụ kiện thường được xếp cùng nhóm với sản phẩm chính nếu chỉ dùng cho sản phẩm đó, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Ốp lưng điện thoại, sạc dự phòng, dây đeo đồng hồ mỗi thứ cần tra riêng trong danh mục, đừng mặc định.
Đồ uống tưởng là một nhóm. Cà phê và trà ở nhóm 30, nước giải khát không cồn và bia ở nhóm 32, đồ uống có cồn trừ bia ở nhóm 33, đồ uống từ sữa có thể rơi vào nhóm 29. Một quán trà sữa vì vậy có thể chạm tới bốn nhóm hàng chỉ riêng phần đồ uống.
Sản phẩm cùng tên gọi nhưng khác mục đích. Trà thảo mộc dùng hằng ngày và trà có công dụng chữa bệnh có thể nằm ở hai nhóm khác nhau. Mục đích sản phẩm được công bố, ghi trên bao bì, là căn cứ xếp nhóm. Hãy dò theo đúng cách bạn sẽ giới thiệu sản phẩm với khách.
Ghi kết quả dò nhóm vào phiếu tra
Một phiếu tra đơn giản giúp bạn khỏi lặp lại công việc và giúp người khác kiểm lại suy luận của bạn. Phiếu nên có các cột: tên sản phẩm cụ thể, nhóm chính, các nhóm nên tra kèm, mục tương ứng trong danh mục bảng phân loại nếu có, lý do xếp nhóm và ngày dò. Ghi ngày vì bảng phân loại thay đổi theo thời gian.
Khi chuyển sang bước tra tên, mỗi dòng trong phiếu trở thành một bộ lọc. Bạn tra tên với nhóm chính trước, rồi với từng nhóm tra kèm, ghi số kết quả của mỗi lượt. Nếu một nhóm cho ra quá nhiều kết quả, đó là tín hiệu cái tên đã đông người dùng ở lĩnh vực ấy, đáng cân nhắc ngay từ đầu.
Phiếu này cũng là tài liệu rất có ích nếu sau đó bạn nhờ người làm nghề tra chuyên sâu hoặc nộp đơn. Họ thấy ngay phạm vi bạn định dùng tên và có thể chỉ ra nhóm bạn bỏ sót. Đưa phiếu cho họ nhanh hơn nhiều so với kể lại bằng lời rằng cửa hàng của bạn "bán đủ thứ".
Khi tự dò mãi không ra nhóm
Có những sản phẩm mới, lai giữa nhiều công dụng, không có trong danh mục và không rõ nên theo nguyên tắc chức năng hay chất liệu. Gặp trường hợp này, bạn đừng chọn bừa một nhóm rồi chỉ tra trong nhóm đó. Cách an toàn khi tra là liệt kê tất cả các nhóm có khả năng, tra tên ở từng nhóm, và ghi chú rằng nhóm chính chưa xác định.
Một mẹo hữu ích là tìm những nhãn hiệu đã đăng ký cho sản phẩm gần giống của bạn, đọc phần danh mục trong bản ghi của họ để xem họ khai nhóm nào. Cách này không thay được ý kiến chuyên môn, vì đơn của người khác cũng có thể khai sai hoặc theo bản phân loại cũ, nhưng nó cho bạn thêm dữ kiện thực tế.
Khi việc dò nhóm ảnh hưởng tới quyết định lớn, chẳng hạn bạn sắp đặt in số lượng bao bì lớn hoặc ký hợp đồng gia công dài hạn, nên nhờ người làm nghề đại diện sở hữu công nghiệp xem lại phiếu tra. Chi phí cho một lần xem lại thường nhỏ so với rủi ro phải đổi tên sau khi hàng đã ra thị trường.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải lọc theo nhóm khi tra cứu nhãn hiệu không?
Không bắt buộc, cơ sở dữ liệu vẫn cho tra mà không lọc nhóm. Nhưng với tên ngắn hoặc từ thông dụng, kết quả sẽ quá nhiều để đọc hết. Cách hợp lý là tra không lọc một lần để thấy bức tranh chung, rồi lọc theo từng nhóm trong phiếu tra để đọc kỹ.
Bảng phân loại Nice có bao nhiêu nhóm?
Bảng có 45 nhóm. Nhóm 1 đến 34 dành cho hàng hoá, nhóm 35 đến 45 dành cho dịch vụ. Nội dung từng nhóm được sửa đổi định kỳ, nên khi dò bạn nên dùng bản hiện hành mà Cục Sở hữu trí tuệ đang áp dụng.
Một sản phẩm có thể thuộc hai nhóm không?
Một mặt hàng cụ thể thường chỉ có một chỗ trong bảng, nhưng những sản phẩm nghe giống nhau lại có thể khác nhóm tuỳ chức năng, mục đích. Còn một doanh nghiệp thì gần như luôn chạm nhiều nhóm, vì vừa có hàng hoá vừa có dịch vụ đi kèm.
Bán hàng của người khác thì tra nhóm nào?
Nếu bạn chỉ bán lại hàng của hãng khác dưới tên cửa hàng của mình, cái tên đó gắn với dịch vụ bán lẻ, thuộc nhóm 35. Nếu bạn đặt tên riêng cho sản phẩm do mình đặt gia công, hãy tra thêm nhóm của chính sản phẩm đó.
Dò nhóm đúng rồi thì tra không thấy trùng là yên tâm được chưa?
Chưa. Nhãn tương tự ở nhóm khác vẫn có thể bị coi là liên quan nếu sản phẩm gần nhau, và dữ liệu luôn có độ trễ với những đơn mới nộp. Dò nhóm đúng chỉ giúp lần tra có trọng tâm, không thay được việc tra nhóm lân cận và đánh giá mức độ tương tự.