Logo chữ cái cách điệu và monogram (hai, ba chữ cái lồng vào nhau) phải tra theo cả hai đường: tra chữ để tìm nhãn có cùng tổ hợp chữ cái, tra mã hình để tìm nhãn có cùng cách tạo hình. Khi đánh giá trùng, chữ cái đơn lẻ tự nó có khả năng phân biệt yếu, nên điều quyết định thường là cách trình bày: bố cục, nét, hình mà các chữ tạo thành.
Rất nhiều doanh nghiệp Việt chọn logo là chữ cái đầu tên công ty: chữ H của Hưng Thịnh, cặp chữ TA của Tâm An, ba chữ VPT viết tắt. Loại logo này gọn, dễ in thêu, hợp với nhiều ngành. Đổi lại, số chữ cái chỉ có hai mươi mấy, tổ hợp hai ba chữ cũng hữu hạn, nên đụng nhau là chuyện rất dễ xảy ra. Bài này giải thích cách tra và cách tự đánh giá cho nhóm logo đặc biệt này.
Logo chữ cái nằm ở đâu giữa nhãn chữ và nhãn hình
Một nhãn chữ thông thường được nhận ra bằng cách đọc: người mua đọc tên, nhớ tên, gọi tên khi hỏi mua. Một nhãn hình được nhận ra bằng mắt: người mua nhớ hình dạng. Logo chữ cái cách điệu ở giữa hai loại. Người mua vừa có thể đọc ra "chữ H", vừa nhớ hình dạng đặc biệt của chữ H đó.
Mức nghiêng về bên nào phụ thuộc vào độ cách điệu. Một chữ H viết bằng phông chữ đậm thông thường gần như là nhãn chữ: người ta chỉ nhớ "chữ H". Một chữ H được vẽ thành hai cây cột đỡ một mái hiên thì nghiêng hẳn về nhãn hình: người ta nhớ "cái cổng có mái" nhiều hơn là nhớ chữ H.
Hiểu vị trí này quyết định cách tra. Logo nghiêng về chữ thì tra theo chữ là chính. Logo nghiêng về hình thì tra mã hình là chính. Logo lưng chừng, trường hợp phổ biến nhất, thì phải tra đủ cả hai, và khi đánh giá phải cân cả hai mặt.
Monogram là trường hợp đặc biệt hơn: hai ba chữ cái được lồng, chồng hoặc nối vào nhau thành một khối. Khối đó có khi đọc được dễ, có khi phải nhìn kỹ mới tách ra được từng chữ. Monogram càng khó đọc thì càng giống nhãn hình thuần.
Tra một logo chữ cái theo hai đường
Quy trình gợi ý cho một logo chữ cái hoặc monogram:
- Ghi tổ hợp chữ cái mà người mua sẽ đọc ra. Nếu monogram có thể đọc theo hai cách, như TA hay AT, ghi cả hai.
- Tra chữ trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu. Tìm nhãn có đúng tổ hợp đó, đứng một mình hoặc là phần đầu của tên dài hơn, lọc nhóm hàng hoá, dịch vụ của bạn và các nhóm liên quan.
- Tra mã hình hạng dạng chữ viết. Bảng Vienna có hạng riêng cho chữ cái được trình bày theo lối đặc biệt, chữ cái lồng nhau, chữ cái tạo thành hình. Chọn mục sát với cách tạo hình của bạn.
- Tra mã hình của vật thể mà chữ cái gợi ra. Chữ H thành chiếc cổng thì tra thêm mã công trình, cổng. Chữ S thành con rắn thì tra thêm mã rắn. Người gán mã có thể đã xếp nhãn kia theo vật thể thay vì theo chữ.
- Gom kết quả từ các lượt tra vào một bảng. Một nhãn có thể xuất hiện ở cả hai đường; nhãn chỉ xuất hiện ở đường hình là loại dễ bị bỏ sót nhất.
Đường tra chữ có một bẫy riêng: nhiều cơ sở dữ liệu tìm theo chuỗi ký tự, nên tra hai chữ cái sẽ trả về hàng loạt nhãn có hai chữ đó nằm giữa một từ dài. Nên dùng chức năng tìm chính xác hoặc tìm từ đầu nếu cơ sở dữ liệu có, và chấp nhận phải lọc tay.
Vì sao chữ cái đơn có khả năng phân biệt yếu
Chữ cái là của chung. Không ai có thể độc quyền chữ A hay chữ M theo nghĩa thông thường, vì mọi doanh nghiệp đều cần dùng chữ cái. Luật về nhãn hiệu coi chữ cái đơn lẻ, khi không được trình bày đặc biệt, là dấu hiệu khó có khả năng phân biệt.
Phần được bảo vệ nằm ở cách trình bày. Một chữ M vẽ thành dãy núi, có tỷ lệ và nét riêng, có thể được bảo hộ; nhưng phạm vi chủ yếu quanh cách vẽ đó. Người khác vẫn dùng được chữ M theo cách vẽ khác.
Hệ quả khi đánh giá trùng. Hai logo cùng là chữ M nhưng trình bày khác hẳn thường không bị coi là tương tự. Ngược lại, hai logo chữ khác nhau nhưng cùng một cách tạo hình đặc biệt, như cùng vẽ chữ thành dãy núi ba đỉnh, có thể gần nhau về ấn tượng.
Ngoại lệ: chữ cái đã nổi tiếng nhờ sử dụng. Một số tổ hợp chữ cái đã được dùng lâu, rộng rãi đến mức người mua gắn chúng với một doanh nghiệp. Khi đó phạm vi bảo vệ rộng hơn, và một logo cùng tổ hợp, dù trình bày khác, vẫn có thể gặp vấn đề.
Khi nào hai logo chữ cái dễ bị coi là tương tự
Bảng dưới gom các tình huống hay gặp, với giả định hai nhãn dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc liên quan:
| Tình huống | Xu hướng | Điểm cần xem thêm |
|---|---|---|
| Cùng tổ hợp chữ, trình bày đơn giản bằng phông thường | Dễ tương tự về chữ | Cách đọc, thứ tự chữ, có thêm chữ khác không |
| Cùng tổ hợp chữ, trình bày khác hẳn | Phụ thuộc mức nổi tiếng của nhãn kia | Nhãn kia có phải tổ hợp chữ quen thuộc trên thị trường không |
| Khác chữ, cùng cách tạo hình đặc biệt | Vùng xám về hình | Cách tạo hình có phổ biến không |
| Monogram lồng giống hệt bố cục, chữ khác một ký tự | Đáng lo | Người mua có tách được từng chữ khi nhìn lướt không |
| Chữ cái đảo ngược, xoay, phản chiếu nhau | Thường bị xem xét kỹ | Khi xoay hay lật, hình tổng thể có gần trùng không |
Bảng chỉ là xu hướng. Một chữ cái được trình bày giản dị có thể an toàn trong một ngành ít người dùng chữ đó, nhưng rủi ro trong một ngành mà tổ hợp chữ đó đã gắn với một tên tuổi.
Các bẫy riêng của monogram
Monogram có những chỗ khó mà logo chữ đơn không có:
- Hai chữ lồng vào nhau có thể tạo ra một chữ thứ ba trong mắt người nhìn. Ví dụ giả định: chữ V lồng chữ A có thể trông như chữ W ngược. Cần tra cả tổ hợp chữ mà người khác có thể đọc ra, không chỉ tổ hợp mình định viết.
- Thứ tự đọc không rõ ràng. Monogram TA và AT lồng theo cùng một kiểu có thể gần như không phân biệt được.
- Các kiểu lồng chữ cổ điển trong khung tròn, khung khiên rất phổ biến trong ngành thời trang, khách sạn, trang sức. Kiểu bố cục này được nhiều nhãn dùng, nên giá trị phân biệt nằm ở chi tiết nét vẽ.
- Monogram lặp lại thành hoạ tiết phủ kín bề mặt sản phẩm là cách dùng quen thuộc của hàng thời trang cao cấp. Nếu logo của bạn được dùng theo cách tương tự với tổ hợp chữ gần giống, rủi ro tăng vì bối cảnh sử dụng cũng gợi liên tưởng.
- Chữ Việt có dấu được lồng vào nhau có thể khiến dấu biến mất hoặc trở thành một chi tiết hình. Người tra nên thử cả phiên bản có dấu và không dấu.
Đánh giá trên sản phẩm thật: thêu, khắc, biểu tượng nhỏ
Logo chữ cái hay được dùng ở những chỗ rất nhỏ: thêu trên ngực áo, khắc trên khoá kim loại, dập nổi trên da, làm biểu tượng ứng dụng, in trên nắp chai. Ở những kích thước này, các chi tiết tinh tế của nét chữ thường biến mất. Hai monogram phân biệt rõ trên bản vẽ khổ lớn có thể trở nên gần như giống nhau khi thêu bằng chỉ trên một ô vải bằng đầu ngón tay.
Vì vậy khi tự đánh giá, hãy thu nhỏ cả hai logo về kích thước thực tế mà chúng sẽ xuất hiện, in ra giấy hoặc xem trên màn hình điện thoại ở độ phân giải thấp. Nếu ở kích thước đó bạn phải căng mắt mới phân biệt được, người mua cũng sẽ khó phân biệt. Phép thử này đặc biệt quan trọng với ngành thời trang, phụ kiện, đồ da, nơi logo chữ cái gần như luôn xuất hiện ở dạng nhỏ.
Một điểm nữa là chất liệu làm mất màu. Khắc laser, dập nổi, đúc kim loại đều chỉ còn hình khối, không còn màu. Nếu sự khác biệt giữa logo của bạn và nhãn kia chủ yếu nằm ở màu, thì trên các chất liệu này khác biệt đó biến mất hoàn toàn. Đánh giá ở dạng đơn sắc là cách nhìn sát với thực tế sử dụng hơn.
Ví dụ giả định: hai monogram trong ngành nội thất
Ví dụ giả định: một xưởng nội thất ở Bình Dương cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, đặt tên Hoàng Long và muốn dùng logo là chữ H và chữ L lồng vào nhau, nét chữ L kéo dài thành chân một chiếc ghế. Tra chữ "HL" trong nhóm đồ nội thất ra nhiều nhãn có tổ hợp này ở dạng chữ trơn, của nhiều chủ khác nhau. Tra mã hình chữ lồng nhau kết hợp mã ghế ra một nhãn khác dùng chữ L lồng chữ M, nét chữ L cũng thành chân ghế.
Đánh giá: tổ hợp HL dạng chữ trơn đã phổ biến, nên chữ tự nó không phải điểm mạnh, logo dựa vào cách tạo hình. Nhãn LM có cách tạo hình rất gần: chữ thành chân ghế, cùng ngành, dù chữ khác. Nhìn lướt, người mua dễ chỉ nhớ "hai chữ lồng, có cái chân ghế". Mức tự đánh giá: vùng xám, nên đổi cách tạo hình, ví dụ cho chữ H thành khung cửa tủ thay vì chân ghế, rồi tra lại.
Bài học của ví dụ này là với logo chữ cái, đôi khi đối thủ thật sự không nằm ở nhãn cùng chữ mà ở nhãn khác chữ nhưng cùng ý tưởng tạo hình. Chỉ tra theo chữ sẽ không bao giờ thấy được nhãn LM kia.
Câu hỏi thường gặp
Logo chỉ là một chữ cái có đăng ký nhãn hiệu được không?
Có thể, nếu chữ cái được trình bày đủ đặc biệt để trở thành một dấu hiệu nhận biết. Chữ cái đơn viết bằng phông thường thì khó. Ngay cả khi được cấp, phạm vi bảo hộ chủ yếu quanh cách trình bày đó.
Tra logo chữ cái nên dùng tra chữ hay tra hình?
Cả hai. Tra chữ tìm nhãn cùng tổ hợp chữ cái, tra hình theo hạng dạng chữ viết tìm nhãn cùng cách tạo hình. Nếu chữ cái gợi ra một vật thể, tra thêm mã của vật thể đó.
Hai công ty cùng viết tắt giống nhau thì logo có bị trùng không?
Viết tắt giống nhau là chuyện thường. Vấn đề nằm ở chỗ hai logo có trình bày giống nhau và dùng cho hàng hoá, dịch vụ gần nhau không. Nếu cách trình bày khác rõ và chữ viết tắt không phải nhãn nổi tiếng, thường vẫn phân biệt được.
Monogram có dấu tiếng Việt thì tra thế nào?
Tra cả phiên bản có dấu và không dấu, vì cơ sở dữ liệu có thể lưu theo một trong hai cách, và khi lồng chữ, dấu thường bị biến thành chi tiết hình. Nếu dấu trở thành một hình nổi bật, tra thêm mã hình tương ứng.
Xoay ngược chữ cái của logo người khác có đủ khác không?
Thường không đủ nếu hình tổng thể sau khi xoay vẫn gần với logo kia. Nhiều chữ cái có tính đối xứng, xoay hay lật không làm thay đổi ấn tượng chung. Đây là kiểu chỉnh hay bị đánh giá là chưa tạo khác biệt.
Có nên đăng ký riêng phần chữ cái và phần tên đầy đủ không?
Đó là câu hỏi chiến lược nộp đơn, phụ thuộc cách bạn dùng logo trên thực tế. Nếu chữ cái thường đứng một mình trên sản phẩm, việc bảo hộ riêng có ý nghĩa. Nên tra cả hai phương án trước khi quyết định.