Logo hình con vật là vùng đông đúc nhất khi tra cứu nhãn hiệu: muốn đánh giá trùng, bạn tra theo loài, theo tư thế và theo nhóm hàng, rồi xem con vật đó có gắn với bản chất sản phẩm không, có phổ biến trong ngành không và hai logo có cùng tư thế, bố cục, lối vẽ không. Cùng loài chưa chắc tương tự; khác loài chưa chắc an toàn.
Chim, hổ, sư tử, rồng, ong, cá, ngựa, gà… xuất hiện dày đặc trên bao bì và biển hiệu ở Việt Nam. Người đặt logo thích con vật vì nó dễ nhớ và mang sẵn ý nghĩa: hổ là mạnh, ong là chăm, chim là tự do. Chính vì ai cũng nghĩ giống nhau nên khả năng đụng hàng rất cao. Bài này hướng dẫn tra và đánh giá riêng cho nhóm logo này.
Vì sao con vật là vùng đông đúc
Con vật có sức gợi mạnh và dễ vẽ thành biểu tượng đơn giản. Một doanh nghiệp vật liệu xây dựng chọn con voi vì to khoẻ, một thương hiệu mật ong chọn con ong vì đúng sản phẩm, một quán gà nướng chọn con gà trống. Mỗi lựa chọn đều hợp lý, nhưng hàng trăm doanh nghiệp khác cũng đã lựa chọn hợp lý như vậy trước bạn.
Hệ quả là trong cùng một nhóm hàng hoá, có những con vật đã được dùng ở rất nhiều nhãn của nhiều chủ khác nhau. Điều này có hai mặt. Mặt bất lợi: logo con vật của bạn dễ đụng nhãn đã có. Mặt có lợi: khi một con vật đã quá phổ biến, mỗi nhãn chỉ được bảo vệ ở phạm vi hẹp quanh cách vẽ riêng của nó, nên bạn vẫn có cơ hội nếu cách vẽ, tư thế và phần chữ đi kèm đủ khác.
Điều quan trọng là bạn phải biết mình đang đứng ở vùng nào trước khi chốt logo. Một con vật ít ai dùng trong ngành của bạn là lợi thế lớn; một con vật đã có hàng chục nhãn thì cần đầu tư nhiều hơn vào cách thể hiện để tạo khác biệt.
Một chi tiết nữa khiến vùng này khó: con vật có thể vẽ theo vô số tư thế và mức cách điệu. Cùng một con chim có thể là hình bóng đen đơn giản, là vài đường cong gợi cánh, là hình vẽ chi tiết từng chiếc lông. Khi tra, người gán mã và người tra phải hiểu cùng một hình theo cùng một cách, điều không phải lúc nào cũng xảy ra. Vì thế tra logo con vật cần nhiều lượt hơn tra các loại logo khác.
Tra logo con vật theo bốn lớp
Tra một logo con vật nên đi từ cụ thể đến rộng, để vừa bắt được nhãn giống nhất vừa thấy được mật độ của vùng:
- Lớp loài cụ thể. Dùng mã Vienna của đúng loài, như hổ, ong, gà trống, lọc nhóm hàng hoá, dịch vụ của bạn. Đây là lớp tìm đối thủ trực tiếp.
- Lớp loài dễ lẫn. Tra thêm các loài người mua dễ nhầm khi nhìn lướt: hổ với báo, ong với ruồi trâu vẽ cách điệu, đại bàng với diều hâu, chó sói với cáo.
- Lớp tư thế và bộ phận. Nhiều mục Vienna tách đầu con vật, con vật đang chạy, đang bay. Nếu logo chỉ có đầu hổ nhìn thẳng, tra riêng mục đầu con vật.
- Lớp nhóm liên quan. Mở rộng sang các nhóm hàng hoá, dịch vụ có liên quan. Logo con bò cho sữa thì xem thêm nhóm đồ uống, bánh kẹo, dịch vụ quán ăn.
Ghi lại số kết quả ở mỗi lớp. Lớp loài cụ thể có vài kết quả thì vùng còn thưa; có hàng chục kết quả của nhiều chủ thì đó là vùng đông, và bạn biết phải dựa vào cách vẽ, phần chữ để phân biệt.
Con vật gắn với sản phẩm: yếu đi khi so sánh
Con vật mô tả chính sản phẩm. Con bò trên hộp sữa bò, con cá trên chai nước mắm, con ong trên hũ mật ong. Người mua hiểu hình này là đang nói sản phẩm là gì, nên nó ít giúp phân biệt nhãn này với nhãn khác. Hai logo cùng có con bò trên sữa thường được so ở các yếu tố khác như cách vẽ, bố cục, phần chữ.
Con vật gợi nguồn gốc hoặc vùng miền. Trâu cho sản phẩm vùng lúa nước, voi cho sản phẩm Tây Nguyên. Mức gợi tả không mạnh bằng trường hợp trên nhưng vẫn khá phổ biến, phạm vi bảo vệ cũng hẹp.
Con vật không liên quan đến sản phẩm. Con cáo cho phần mềm kế toán, con rùa cho dịch vụ giao hàng nhanh. Đây là lựa chọn mang tính tưởng tượng, nên dễ thành dấu hiệu riêng, phạm vi bảo vệ rộng hơn. Nếu bạn trùng loại này với nhãn đã có trong cùng ngành, rủi ro cao hơn.
Hệ quả khi tự đánh giá. Cùng một con vật, trùng nhau sẽ nặng hay nhẹ tuỳ con vật đó mô tả hay không mô tả sản phẩm. Đừng dừng ở chỗ "cùng là con bò"; hãy hỏi tiếp "con bò ở đây có vai trò gì với sản phẩm".
Khi nào hai logo con vật dễ bị coi là tương tự
Bảng dưới gom các kết hợp hay gặp khi so sánh hai logo con vật dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc liên quan. Đây là xu hướng đánh giá, không phải quy tắc cứng:
| Tình huống | Xu hướng | Lý do |
|---|---|---|
| Cùng loài, cùng tư thế, cùng lối vẽ | Dễ bị coi là tương tự | Ấn tượng tổng thể gần như trùng |
| Cùng loài, khác tư thế và lối vẽ, phần chữ khác hẳn | Thường phân biệt được nếu con vật phổ biến | Người mua dựa vào chữ và cách vẽ để nhận nhãn |
| Khác loài nhưng dễ lẫn, cùng tư thế và màu | Vùng xám, nghiêng về đáng lo | Nhìn lướt khó tách hổ với báo, sói với cáo |
| Khác loài rõ ràng, bố cục giống | Thường không tương tự | Nội dung hình khác, câu mô tả khác |
| Con vật hiếm trong ngành, trùng loài | Đáng lo dù lối vẽ khác | Ý tưởng riêng là dấu hiệu nhận biết chính |
Khi đọc bảng, luôn nhớ biến số hàng hoá, dịch vụ. Tất cả các dòng trên đều nhẹ đi đáng kể khi hai nhãn dùng cho những loại hàng xa nhau, trừ khi nhãn kia đủ nổi tiếng để được bảo vệ rộng hơn.
Những lỗi khi tự đánh giá logo con vật
Logo con vật có vài cái bẫy riêng mà người tự tra hay mắc:
- Chỉ tra đúng tên loài mình nghĩ, trong khi người gán mã có thể xếp con vật cách điệu vào nhóm rộng hơn hoặc vào loài gần giống.
- Bỏ qua các nhãn có con vật làm chi tiết phụ, ví dụ một chú chim nhỏ đậu trên chữ. Với người mua, chi tiết phụ đó đôi khi lại là thứ dễ nhớ nhất.
- Coi logo nhìn thẳng và nhìn nghiêng là hai thứ khác hẳn. Hai đầu sư tử, một nhìn thẳng, một nhìn nghiêng, cùng bờm vẽ thành tia nắng, vẫn có thể gợi cùng ý tưởng.
- Tin rằng con vật hoạt hình dễ thương và con vật vẽ hiện thực không thể tương tự. Nếu cùng loài, cùng tư thế đặc trưng và cùng ngành, lối vẽ khác chưa chắc đã đủ.
- Chỉ so hình mà quên phần chữ đi kèm. Logo con vật thường có tên thương hiệu đặt cạnh; nếu tên cũng gần nhau thì hai điểm giống cộng dồn, rủi ro tăng mạnh.
- Không xem logo được thể hiện ra sao trên sản phẩm thật. Một con vật nhỏ ở góc bao bì có vai trò khác với con vật chiếm nửa mặt hộp.
Cách tránh đơn giản là đi đủ bốn lớp tra ở trên và với mỗi kết quả đáng ngờ, hình dung cả hai logo trên kệ hàng hoặc trên màn hình điện thoại cỡ nhỏ, nơi người mua thực sự gặp chúng.
Con vật trong văn hoá Việt: rồng, phượng, hổ và các con giáp
Một số hình con vật gắn sâu với văn hoá truyền thống như rồng, phượng, rùa, lân, các con giáp. Những hình này xuất hiện trên rất nhiều nhãn đồ ăn Tết, rượu, bánh, đồ gỗ mỹ nghệ. Mật độ cao khiến mỗi nhãn được bảo vệ hẹp quanh cách thể hiện riêng, nhưng đồng thời nếu bạn vẽ một con rồng theo mô típ quen thuộc thì logo cũng khó tạo dấu ấn riêng.
Với các hình này, tra theo mã loài thường cho rất nhiều kết quả. Nên kết hợp thêm mã bố cục như hình tròn bao quanh, hai con vật đối xứng, kèm lọc nhóm sát sản phẩm để thu hẹp. Khi đánh giá, phần chữ đi kèm và cách vẽ riêng gần như luôn là yếu tố quyết định.
Nếu thương hiệu muốn đi đường dài, nhiều nhà thiết kế khuyên tránh mô típ quá quen hoặc biến tấu đủ mạnh để có nét riêng. Đó là lời khuyên về nhận diện thương hiệu, nhưng nó trùng với lợi ích về nhãn hiệu: logo càng riêng, càng dễ được bảo vệ.
Ví dụ giả định: hai logo con ong
Ví dụ giả định: một hợp tác xã ở Đắk Lắk làm mật ong muốn dùng logo con ong nhìn từ trên xuống, đôi cánh vẽ thành hai chiếc lá cà phê. Khi tra theo mã côn trùng trong nhóm thực phẩm, kết quả có rất nhiều nhãn mật ong dùng hình con ong, phần lớn là ong nhìn nghiêng kiểu hoạt hình. Có một nhãn dùng ong nhìn từ trên xuống nhưng cánh là hình giọt nước.
Đánh giá: con ong trên mật ong là hình mô tả sản phẩm, rất phổ biến, nên trùng loài không phải vấn đề chính. Nhãn ong nhìn từ trên xuống gần về tư thế, nhưng chi tiết cánh khác ý tưởng, phần chữ khác. Mức tự đánh giá: chấp nhận được, cần làm phần chữ nổi bật và giữ chi tiết cánh lá cà phê như dấu hiệu riêng.
Ví dụ này cũng cho thấy một điểm thực tế: khi con vật là hình mô tả, giá trị phân biệt của logo nằm ở chi tiết sáng tạo đi kèm, ở đây là đôi cánh lá cà phê. Nếu bỏ chi tiết đó, logo chỉ còn là một con ong như hàng trăm con ong khác.
Câu hỏi thường gặp
Logo con hổ của mình khác nét với logo con hổ đã đăng ký thì có sao không?
Còn tuỳ hàng hoá, dịch vụ và mức phổ biến của hình hổ trong ngành. Nếu nhiều nhãn cùng ngành đã dùng hổ, khác nét và khác chữ thường đủ phân biệt. Nếu hổ là ý tưởng hiếm trong ngành đó và hai logo cùng tư thế, cần cân nhắc kỹ.
Con vật mô tả sản phẩm có đăng ký làm nhãn hiệu được không?
Có thể, nếu logo có cách thể hiện riêng hoặc đi kèm phần chữ có khả năng phân biệt. Hình con vật mô tả đứng một mình, vẽ theo lối thông thường thì khả năng phân biệt yếu. Phần này thuộc câu hỏi khả năng phân biệt, bàn ở chuyên mục riêng.
Tra theo mã con vật ra quá nhiều kết quả thì làm gì?
Kết hợp mã loài với mã tư thế, bộ phận hoặc khung bao quanh, và lọc sát nhóm sản phẩm. Ngoài ra có thể ưu tiên xem nhãn đang có hiệu lực và đơn đang chờ trước, rồi mới đến nhãn đã hết hiệu lực.
Hai logo khác loài con vật có thể bị coi là tương tự không?
Có, khi hai loài dễ lẫn lúc nhìn lướt và các yếu tố khác như tư thế, bố cục, màu cùng trùng. Ví dụ giả định: một con báo và một con hổ cùng vẽ nghiêng đang nhảy, cùng màu cam đen, cùng dùng cho nước tăng lực.
Dùng linh vật hoạt hình hình con vật thì tra thế nào?
Tra như một logo con vật, cộng thêm mã mô tả hình được nhân hoá nếu cơ sở dữ liệu có. Linh vật thường xuất hiện ở nhiều tư thế, nên tra theo tư thế chính sẽ dùng trên bao bì và biển hiệu.
Có nên tránh hẳn logo con vật cho an toàn không?
Không cần tránh hẳn. Con vật vẫn là lựa chọn tốt nếu bạn chọn loài ít người dùng trong ngành hoặc có cách thể hiện riêng rõ rệt. Điều cần làm là tra kỹ theo các lớp và đánh giá trước khi đầu tư in ấn.