Khi so sánh hai logo, màu sắc thường là yếu tố phụ: đổi màu một logo có hình gần giống nhãn khác hiếm khi đủ để hết bị coi là tương tự. Nhưng màu có thể trở thành yếu tố quan trọng khi phối màu đặc trưng được dùng nhất quán, khi hình đã đơn giản đến mức màu là thứ người mua nhớ nhất, hoặc khi màu trùng cộng dồn với các điểm giống khác.
Câu "đổi sang màu xanh là khác rồi" là một trong những suy nghĩ phổ biến nhất khi tra ra logo hơi giống. Bài này giải thích vì sao màu thường không cứu được một hình tương tự, những trường hợp màu thật sự có trọng lượng, cách hiểu nhãn đăng ký đen trắng và nhãn có màu khi tra, và cách tự kiểm phần màu trước khi chốt. Bài không bàn chuyện đăng ký màu đơn sắc làm nhãn hiệu, vốn là một loại nhãn hiệu đặc biệt.
Vì sao màu thường chỉ là yếu tố phụ
Trí nhớ về hình bền hơn trí nhớ về màu. Người mua có thể nhớ khá rõ "con chim sải cánh trong vòng tròn" nhưng không chắc nó màu xanh dương hay xanh lá. Khi gặp một logo cùng hình khác màu, phản ứng thường gặp là nghĩ đây là phiên bản khác của cùng một thương hiệu, như bao bì mùa lễ hội hay dòng sản phẩm mới, chứ không phải một thương hiệu khác.
Doanh nghiệp cũng thường xuyên đổi màu logo theo bối cảnh: bản trắng trên nền tối, bản đơn sắc khi khắc, bản nhiều màu trên bao bì. Người mua đã quen thấy cùng một logo ở nhiều màu, nên họ không dùng màu làm căn cứ chính để phân biệt.
Thêm vào đó, logo xuất hiện ở rất nhiều nơi mà màu bị mất hoặc biến dạng: bản in đen trắng trên hoá đơn, bản khắc trên kim loại, ảnh chụp trong điều kiện ánh sáng kém, màn hình điện thoại cài chế độ tối. Một khác biệt chỉ dựa vào màu sẽ biến mất ở tất cả những chỗ này.
Vì những lý do đó, khi đánh giá hai logo, người ta thường so hình trước, rồi xem màu như một yếu tố có thể làm tăng hoặc giảm ấn tượng giống. Màu hiếm khi tự mình làm hai hình khác nhau trở thành tương tự, và cũng hiếm khi tự mình làm hai hình giống nhau trở thành khác biệt.
Nhãn đen trắng và nhãn có màu khi tra
Khi đọc kết quả tra, bạn sẽ thấy có mẫu nhãn được nộp ở dạng đen trắng, có mẫu ở dạng màu kèm yêu cầu bảo hộ màu sắc. Cách hiểu thường gặp:
| Nhãn kia được nộp ở dạng | Cách hiểu khi so với logo của bạn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đen trắng, không yêu cầu màu | Thực tiễn phổ biến coi phạm vi không bị giới hạn ở một màu cụ thể; so theo hình là chính | Logo của bạn khác màu không làm giảm đáng kể mức giống về hình |
| Có màu, kèm yêu cầu bảo hộ màu | Màu là một phần của mẫu nhãn được bảo hộ | Logo của bạn trùng cả hình lẫn màu thì mức giống tăng rõ |
| Có màu nhưng hình rất đặc trưng | Hình vẫn là yếu tố chính | Đổi màu không đủ, cần đổi hình |
| Có màu, hình đơn giản | Phối màu có thể là thứ người mua nhớ | Trùng phối màu đáng chú ý hơn bình thường |
Cách hiểu cụ thể về phạm vi của nhãn đen trắng và nhãn có màu theo pháp luật và thực tiễn hiện hành ở Việt Nam nên được đối chiếu tại thời điểm bạn tra, vì đây là điểm có thể có hướng dẫn mới. Với mục đích tự sàng lọc, cách an toàn là coi nhãn đen trắng có thể xuất hiện ở bất kỳ màu nào.
Khi nào màu thật sự có trọng lượng
Phối màu đặc trưng được dùng lâu và nhất quán. Một số thương hiệu dùng một cặp màu cố định trên mọi sản phẩm, mọi cửa hàng trong nhiều năm, đến mức người mua nhận ra họ từ xa chỉ qua màu. Một logo khác lặp lại cặp màu đó trên cùng loại hàng sẽ được xem kỹ hơn.
Hình đơn giản, màu là phần nổi bật. Khi logo chỉ gồm khối hình cơ bản, phối màu trở thành một trong số ít yếu tố còn lại để người mua nhớ. Hai logo cùng hình cơ bản và cùng phối màu dễ gần nhau hơn hai logo cùng hình cơ bản khác màu.
Màu cộng dồn với các điểm giống khác. Hình gần giống, bố cục gần giống, lại thêm màu trùng thì các điểm cộng dồn tạo thành ấn tượng tổng thể rất gần. Lúc này màu không còn là phụ mà là mảnh ghép cuối cùng.
Màu kết hợp với vị trí trên bao bì. Cùng màu, cùng vị trí trên bao bì, cùng loại hàng đứng chung kệ có thể gợi liên tưởng mạnh. Đây cũng là vùng mà ngoài nhãn hiệu còn có thể phát sinh vấn đề cạnh tranh không lành mạnh.
Tự kiểm phần màu trong năm bước
Khi đã có danh sách nhãn đáng ngờ từ lượt tra hình, bạn có thể kiểm thêm phần màu như sau:
- Chuyển cả logo của bạn và logo kia sang đen trắng, so lại hình. Nếu ở dạng đen trắng hai logo đã gần nhau, màu không cứu được.
- Xem nhãn kia được nộp ở dạng đen trắng hay có yêu cầu bảo hộ màu.
- Nếu nhãn kia có màu, so phối màu: cùng màu chủ đạo, cùng cặp màu, cùng tỷ lệ màu không.
- Quan sát thực tế thị trường: thương hiệu kia có dùng phối màu đó nhất quán trên sản phẩm, cửa hàng không. Đây là dấu hiệu màu đã gắn với họ.
- Ghi kết luận phần màu vào phiếu đánh giá: màu làm tăng, không ảnh hưởng hay làm giảm mức giống.
Bước đầu tiên là bước quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất. Nhiều người đánh giá hai logo ở dạng màu đầy đủ, thấy khác nhau rõ, rồi kết luận an toàn; đến khi chuyển về đen trắng mới nhận ra hai hình gần như là một. Phép chuyển đơn sắc chỉ mất vài giây trên bất kỳ phần mềm xem ảnh nào, nên hãy làm nó với mọi kết quả đáng ngờ.
Màu trên môi trường số và trên bao bì thật
Logo hiện nay sống phần lớn trên màn hình: ảnh đại diện trang mạng xã hội, biểu tượng ứng dụng, ô sản phẩm trên sàn thương mại điện tử. Màn hình mỗi máy hiển thị màu một khác, chế độ tối đảo nền, ảnh bị nén làm màu bệt đi. Một sắc xanh ngọc và một sắc xanh lá nhạt, phân biệt rõ trên bản in mẫu, có thể trông như nhau trên điện thoại giá rẻ dưới ánh nắng.
Trên bao bì thật, màu còn phụ thuộc vào chất liệu và công nghệ in. Cùng một mã màu in lên giấy kraft, lên màng nhựa trong, lên lon kim loại cho ra những sắc khác nhau. Doanh nghiệp nhỏ in nhiều lô ở nhiều xưởng thì màu giữa các lô cũng lệch.
Vì vậy, nếu khác biệt giữa logo của bạn và một nhãn khác nằm ở sắc độ gần nhau trong cùng một họ màu, hãy coi như không có khác biệt về màu. Màu chỉ thật sự tạo khoảng cách khi hai bên khác nhau ở họ màu và ở độ sáng tối, đủ để nhận ra ngay cả trên màn hình nhỏ hay trên bản in kém. Và ngay cả khi đó, như đã nói, màu vẫn khó bù cho một hình quá giống.
Màu ước lệ của ngành: không ai giữ riêng
Mỗi ngành có những màu mà người mua đã quen gắn với loại sản phẩm: xanh lá cho rau sạch và sản phẩm thiên nhiên, xanh dương cho nước và dịch vụ y tế, đỏ cho đồ ăn nhanh, nâu cho cà phê, vàng cam cho đồ ăn vặt. Những màu này mang tính mô tả hoặc ước lệ của ngành, không giúp phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác.
Khi tra ra một nhãn cùng ngành cũng dùng màu xanh lá cho rau, điều đó gần như không có ý nghĩa với việc đánh giá trùng. Ngược lại, nếu bạn định dựa vào màu ước lệ để tạo khác biệt với một nhãn có hình giống, thì đó là chỗ dựa rất yếu: người mua thấy màu xanh lá trên hàng rau là chuyện bình thường, họ vẫn nhìn vào hình và chữ.
Màu chức năng cũng tương tự: màu cảnh báo trên sản phẩm hoá chất, màu theo quy ước an toàn. Những màu này không thuộc riêng về ai và không phải yếu tố để so sánh nhãn hiệu.
Một mẹo nhỏ khi tự kiểm: liệt kê năm, sáu thương hiệu bạn biết trong cùng ngành và ghi màu chủ đạo của họ. Nếu phần lớn dùng cùng một họ màu, đó là màu ước lệ, và bạn nên tìm khác biệt ở hình, chữ, bố cục thay vì trông vào màu.
Ví dụ giả định: logo tách trà xanh lá và tách trà đỏ
Ví dụ giả định: một cơ sở trà ở Thái Nguyên chuẩn bị bao bì với logo tách trà có làn hơi cuộn thành hình lá trà, màu đỏ. Khi tra hình, họ thấy một nhãn đã đăng ký cho trà đóng gói có logo tách trà với làn hơi cuộn hình lá, cùng bố cục, nhưng màu xanh lá. Chủ cơ sở cho rằng màu khác hẳn nên không sao.
Đánh giá: chuyển cả hai về đen trắng, hai logo gần như trùng về ý tưởng và bố cục. Ý tưởng làn hơi cuộn hình lá khá riêng, không phải hình phổ biến nhất trong ngành trà. Hàng hoá trùng nhau. Màu khác là điểm khác duy nhất, mà màu xanh lá của nhãn kia lại là màu ước lệ của ngành trà. Mức tự đánh giá: rủi ro cao, đổi màu không giải quyết được, cần đổi ý tưởng làn hơi hoặc bố cục.
Nếu ngược lại, hai logo chỉ cùng là tách trà vẽ theo lối thông thường, khác bố cục, và trùng nhau ở màu đỏ, thì màu đỏ trùng hầu như không đáng kể. Ví dụ cho thấy màu chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh mức giống về hình.
Câu hỏi thường gặp
Logo cùng hình khác màu có bị coi là tương tự không?
Thường có, nếu hình đủ giống và dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc liên quan. Màu thường là yếu tố phụ, và người mua dễ nghĩ hai logo cùng hình khác màu là các phiên bản của cùng một thương hiệu.
Nhãn kia đăng ký đen trắng, logo của mình có màu thì có khác biệt không?
Theo thực tiễn phổ biến, nhãn nộp ở dạng đen trắng không bị giới hạn ở một màu cụ thể, nên logo màu của bạn vẫn được so chủ yếu theo hình. Nên đối chiếu cách hiểu hiện hành khi cần kết luận chính xác.
Hai logo khác hình nhưng cùng màu có sao không?
Phần lớn trường hợp không đáng lo, đặc biệt khi màu là màu ước lệ của ngành. Chỉ cần xem kỹ khi phối màu đó đặc trưng và gắn chặt với một thương hiệu, hoặc khi hình của hai bên đều đơn giản và vị trí trên bao bì cũng giống.
Có tra cứu nhãn hiệu theo màu được không?
Bảng phân loại Vienna có hạng dành cho màu sắc, và một số cơ sở dữ liệu cho phép lọc theo đó. Tuy nhiên tra theo màu đơn thuần thường cho quá nhiều kết quả, nên dùng như bộ lọc phụ sau khi đã tra theo hình.
Nên nộp logo của mình ở dạng đen trắng hay có màu?
Đó là quyết định chiến lược nộp đơn, phụ thuộc màu có phải phần quan trọng của nhận diện không và bạn có định dùng logo ở nhiều màu không. Phần này thuộc bước chuẩn bị hồ sơ, nên tham khảo hướng dẫn chuyên về tờ khai và mẫu nhãn.
Đổi màu logo sau khi đã đăng ký có cần nộp đơn mới không?
Tuỳ nhãn đã được bảo hộ ở dạng nào và mức thay đổi. Nếu nhãn được bảo hộ kèm màu cụ thể và bạn đổi hẳn phối màu, phiên bản mới có thể không nằm trong phạm vi đã cấp. Nên kiểm tra kỹ trước khi đổi nhận diện.