Một nhãn trùng có vẻ đã bỏ không dùng vẫn là vật cản đối với đơn của bạn chừng nào văn bằng còn hiệu lực; việc chủ nhãn không dùng chỉ mở ra thêm hướng xử lý, chứ không tự làm nhãn kia biến mất. Trước khi tính tới bất cứ hướng nào dựa vào việc "không còn ai dùng", bạn cần khảo sát kỹ để biết điều đó có đúng không, và nó đã kéo dài bao lâu.
Bài này chỉ cách tự khảo sát việc sử dụng một nhãn hiệu, những dấu hiệu dễ khiến bạn kết luận nhầm, và các bước tiếp theo tuỳ kết quả: chờ, liên hệ, hay tính tới thủ tục yêu cầu chấm dứt hiệu lực. Thủ tục chấm dứt hiệu lực chỉ được nhắc ở mức định hướng; hồ sơ và trình tự cụ thể thuộc các bài chuyên về tranh chấp nhãn hiệu.
Không dùng chưa có nghĩa là hết quyền
Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu ở Việt Nam có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn và có thể gia hạn nhiều lần. Trong thời gian hiệu lực, việc chủ nhãn có bán hàng hay không không làm văn bằng tự mất giá trị. Cục Sở hữu trí tuệ, khi thẩm định đơn của bạn, vẫn sẽ coi văn bằng đó là đối chứng, vì Cục không tự đi kiểm tra xem chủ nhãn có đang dùng hay không.
Luật Sở hữu trí tuệ có cơ chế để xử lý những nhãn bị bỏ quên: người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu chấm dứt hiệu lực văn bằng nếu nhãn không được chủ sở hữu hoặc người được phép sử dụng trong một thời gian dài liên tục mà không có lý do chính đáng. Theo luật hiện hành, mốc thời gian này là năm năm liên tục trước ngày có yêu cầu, kèm các trường hợp loại trừ; bạn nên đối chiếu văn bản đang có hiệu lực trước khi dựa vào nó.
Như vậy, việc chủ nhãn không dùng chỉ có ý nghĩa pháp lý khi nó kéo dài đủ lâu, liên tục, và chứng minh được. Không thấy hàng trên kệ trong vài tháng gần đây, hay không tìm thấy trang bán hàng trên mạng, chưa đủ để kết luận gì.
Tự khảo sát việc sử dụng: tìm ở đâu
Khảo sát tốt là khảo sát nhiều nguồn, có ghi ngày, có lưu lại. Những nguồn nên dò:
- Tìm tên nhãn trên công cụ tìm kiếm, kèm tên loại hàng, tên tỉnh, tên chủ nhãn; xem cả kết quả hình ảnh.
- Tìm trên các sàn thương mại điện tử lớn và các trang mạng xã hội, cả tên có dấu, không dấu, viết liền.
- Tra tình trạng doanh nghiệp của chủ nhãn trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp: còn hoạt động, tạm ngừng hay đã giải thể.
- Ghé địa chỉ của chủ nhãn ghi trong bản ghi, nếu ở gần; xem có cửa hàng, xưởng hay biển hiệu liên quan không.
- Hỏi những người trong ngành: đại lý, chủ cửa hàng bán cùng loại hàng, nhà cung cấp bao bì ở địa phương.
- Xem bản ghi của nhãn trên cơ sở dữ liệu của Cục: đã được gia hạn lần nào chưa, có ghi nhận chuyển nhượng hay li-xăng không.
Ghi lại mỗi lần khảo sát: ngày, nguồn, từ khoá, kết quả, kèm ảnh chụp màn hình. Bộ ghi chép này là nền cho mọi bước sau, kể cả khi bạn nhờ người làm nghề.
Dấu hiệu dễ khiến kết luận nhầm
Những tình huống dưới đây trông như nhãn không còn được dùng, nhưng thực tế có thể ngược lại. Hiểu chúng giúp bạn không đặt cược vào một kết luận sai.
| Điều bạn thấy | Thực tế có thể là | Nên kiểm thêm gì |
|---|---|---|
| Không tìm thấy trên mạng | Chủ nhãn bán sỉ, bán cho doanh nghiệp, bán ở chợ truyền thống | Hỏi đại lý, nhà phân phối trong ngành |
| Doanh nghiệp chủ nhãn tạm ngừng | Nhãn đã được li-xăng cho bên khác đang dùng | Xem bản ghi có ghi nhận li-xăng không, tìm tên nhãn kèm tên doanh nghiệp khác |
| Nhãn không có trên kệ ở tỉnh bạn | Chủ nhãn chỉ bán ở địa bàn khác hoặc chỉ xuất khẩu | Tìm ở các tỉnh khác, tìm tên nhãn bằng tiếng nước ngoài |
| Nhãn dùng với hình khác mẫu đăng ký | Có thể vẫn được tính là dùng nếu không làm thay đổi bản chất nhãn | So kỹ phần chính của nhãn đang dùng với mẫu đăng ký |
| Trang mạng xã hội không cập nhật lâu | Chủ nhãn bán qua kênh khác, hoặc tạm ngừng có lý do | Tìm các kênh bán khác, hỏi trực tiếp nếu phù hợp |
| Văn bằng sắp hết hạn | Chủ nhãn vẫn có thể gia hạn, kể cả trong thời gian ân hạn sau ngày hết hạn | Theo dõi bản ghi tới khi hết hẳn thời gian gia hạn |
Điểm chung: kết luận "không dùng" phải chịu được câu hỏi "bạn đã tìm ở đâu, khi nào, và có thể đã bỏ sót nơi nào". Khảo sát càng hẹp, kết luận càng yếu.
Các bước tiếp theo tuỳ kết quả khảo sát
Chủ nhãn rõ ràng vẫn đang dùng. Coi nhãn kia là vật cản thật và chuyển sang các hướng đổi tên, sửa tên hoặc thu hẹp danh mục. Không nên tiếp tục tìm cách dựa vào việc "không dùng".
Văn bằng sắp hết hạn và không có dấu hiệu gia hạn. Có thể theo dõi tới khi văn bằng hết hiệu lực hẳn, kể cả hết thời gian còn được gia hạn muộn. Trong lúc chờ, chuẩn bị sẵn tên dự phòng, vì chủ nhãn vẫn có thể gia hạn vào phút chót.
Có dấu hiệu không dùng trong thời gian dài. Đây là lúc cân nhắc giữa liên hệ chủ nhãn để đề nghị nhận chuyển nhượng, và con đường yêu cầu chấm dứt hiệu lực. Cả hai đều nên có người làm nghề đi cùng, vì chứng minh việc không sử dụng không đơn giản và cách tiếp cận sai có thể làm chủ nhãn dùng lại nhãn.
Kết quả không rõ ràng. Coi như nhãn kia vẫn đang được dùng. Đừng xây kế hoạch kinh doanh trên giả định nhãn kia sẽ bị chấm dứt; nếu vẫn muốn theo đuổi, hãy coi đó là một khả năng phụ và giữ một tên dự phòng làm phương án chính.
Những hiểu lầm về con đường chấm dứt hiệu lực
Hiểu lầm đầu tiên là cho rằng bạn có thể nộp đơn của mình rồi trình bày với Cục rằng nhãn đối chứng không còn được dùng. Trong thủ tục thẩm định đơn của bạn, Cục xét các đối chứng đang có hiệu lực; việc yêu cầu chấm dứt hiệu lực một văn bằng là một thủ tục riêng, có hồ sơ riêng, có phí riêng theo quy định, và chủ nhãn được thông báo để có ý kiến.
Hiểu lầm thứ hai là cho rằng chủ nhãn phải chứng minh mình đang dùng, còn người yêu cầu thì không cần làm gì nhiều. Trên thực tế, người yêu cầu nên chuẩn bị chứng cứ khảo sát đủ thuyết phục, và chủ nhãn có quyền đưa ra chứng cứ sử dụng hoặc lý do chính đáng cho việc không sử dụng. Luật cũng có quy định loại trừ khi chủ nhãn đã bắt đầu hoặc bắt đầu lại việc sử dụng trước khi có yêu cầu một khoảng thời gian nhất định.
Hiểu lầm thứ ba là cho rằng chấm dứt hiệu lực xong thì cái tên tự động thuộc về bạn. Văn bằng bị chấm dứt chỉ có nghĩa là vật cản đó không còn; bạn vẫn phải nộp đơn, vẫn phải qua thẩm định, và trong lúc đó người khác cũng có thể nộp đơn cho dấu hiệu tương tự. Vì những lý do này, con đường chấm dứt hiệu lực nên được bàn kỹ trước khi đi; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng sơ bộ, rồi làm việc với người làm nghề cho hồ sơ cụ thể.
Ví dụ giả định: nhãn mỹ phẩm im lặng nhiều năm
Chị Vy định ra mắt dòng xà phòng thảo mộc tên "LÁ SẢ" và tra ra một nhãn "LÁ SẢ" đăng ký cho mỹ phẩm, còn hiệu lực vài năm nữa, chủ nhãn là một hộ kinh doanh ở Cần Thơ. Tìm trên mạng không thấy sản phẩm nào; trang mạng xã hội mang tên đó dừng đăng bài từ khá lâu. Chị gần như tin rằng nhãn đã bị bỏ.
Khảo sát thêm theo danh sách ở trên, chị phát hiện hai điều. Thứ nhất, một cửa hàng đồ khô ở chợ địa phương vẫn bán vài chai dầu gội mang tên "LÁ SẢ", nhập từ chính hộ kinh doanh đó. Thứ hai, trên cổng đăng ký doanh nghiệp, hộ này đã chuyển lên thành công ty, vẫn đang hoạt động, ngành nghề có sản xuất mỹ phẩm. Nhãn không hề bị bỏ; chủ nhãn chỉ bán qua kênh truyền thống và không chăm chút trang mạng.
Chị Vy dừng hướng dựa vào việc không sử dụng, chuyển sang đổi tên. Nếu chị đã ra mắt sản phẩm dựa trên giả định ban đầu, chị có thể đã đặt mình vào thế bị chủ nhãn yêu cầu ngừng sử dụng. Ví dụ này cho thấy vì sao khảo sát phải nhiều nguồn, gồm cả nguồn ngoại tuyến, và vì sao kết quả không rõ ràng nên được coi là "vẫn đang dùng".
Giữ kế hoạch kinh doanh không bị treo
Khảo sát, chờ văn bằng hết hạn, thương lượng hay yêu cầu chấm dứt hiệu lực đều tốn thời gian, có khi nhiều tháng đến hơn một năm. Trong khi đó bạn cần bán hàng, cần bao bì, cần tên trên biển. Cách thường dùng là tách hai việc: chọn một tên sạch để ra mắt ngay, và theo đuổi cái tên mong muốn như một dự án riêng.
Nếu dự án đó thành công, bạn có thể chuyển dần sang tên mong muốn, hoặc dùng nó cho một dòng sản phẩm mới. Nếu không thành, bạn đã có một thương hiệu đang chạy với tên sạch, không mất gì ngoài thời gian theo đuổi. Cách làm ngược lại, ra mắt bằng cái tên đang vướng và hy vọng mọi chuyện ổn, là đặt toàn bộ khoản đầu tư vào một kết luận khảo sát chưa chắc chắn.
Dù chọn hướng nào, hãy tiếp tục ghi chép định kỳ việc sử dụng nhãn đối chứng. Nếu chủ nhãn đột nhiên bắt đầu dùng lại ngay sau khi bạn liên hệ hay sau khi đơn của bạn được công bố, ghi chép trước đó cho thấy bức tranh rõ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn trùng không ai dùng thì Cục có tự bỏ qua khi thẩm định đơn của mình không?
Không. Cục xét các đối chứng đang có hiệu lực trên sổ đăng ký, không tự kiểm tra chủ nhãn có đang dùng hay không. Muốn loại một văn bằng không còn được dùng, cần một thủ tục riêng là yêu cầu chấm dứt hiệu lực, với điều kiện và chứng cứ theo quy định.
Tự khảo sát có đủ để làm chứng cứ yêu cầu chấm dứt hiệu lực không?
Ghi chép tự khảo sát có giá trị như một phần của chứng cứ, nhất là khi có ngày, nguồn, ảnh chụp rõ ràng. Nhưng để thuyết phục, nhiều trường hợp cần khảo sát rộng hơn, có hệ thống hơn. Người làm nghề sẽ đánh giá bộ chứng cứ của bạn đã đủ chưa và cần bổ sung gì.
Văn bằng đã quá ngày hết hạn thì mình nộp đơn được ngay chưa?
Nên chờ thêm. Luật cho phép chủ nhãn gia hạn trong một khoảng thời gian ngắn sau ngày hết hạn, có nộp thêm phí. Hãy theo dõi bản ghi tới khi chắc chắn văn bằng đã chấm dứt hiệu lực hẳn, và vẫn tra lại xem có ai khác vừa nộp đơn cho dấu hiệu tương tự.
Liên hệ chủ nhãn hỏi họ còn dùng không có nên không?
Có thể, nhưng nên tính trước. Câu hỏi đó có thể khiến họ dùng lại nhãn hoặc gia hạn văn bằng. Nếu bạn muốn đề nghị nhận chuyển nhượng, hãy chuẩn bị đề nghị cụ thể và cân nhắc để người làm nghề liên hệ thay.
Chủ nhãn chỉ bán hàng rất ít thì có được coi là đang dùng không?
Việc sử dụng không đòi hỏi quy mô lớn, nhưng phải là sử dụng thật trong hoạt động thương mại, không phải chỉ để giữ chỗ. Ranh giới này thường gây tranh luận và phụ thuộc vào chứng cứ cụ thể, nên khó tự kết luận nếu không có người làm nghề đánh giá.