Tên mô tả đã dùng nhiều năm chỉ có cơ hội được bảo hộ nguyên dạng nếu bạn chứng minh được nó đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi như một nhãn hiệu trước ngày nộp đơn. Đây là con đường hẹp, cần nhiều chứng cứ, nên trước khi nộp hãy tự đánh giá mức độ thừa nhận và chuẩn bị phương án song song, như nộp nhãn kết hợp có phần riêng.
Bài này dành cho chủ quán, chủ cơ sở đã dùng một cái tên bình thường như “Bánh Xèo Ngon” hay “Cơm Gà Phố Cổ” trong nhiều năm, khách đông, giờ muốn đăng ký để giữ tên. Bạn sẽ có một bảng tự đánh giá, danh sách chứng cứ nên kiểm kê, ba hướng nộp đơn, và biết khi nào nên hỏi người làm nghề. Phần chứng minh chi tiết khi đơn bị từ chối thuộc chuyên đề khác; ở đây là bước tự đánh giá trước khi nộp. Các tên đều là ví dụ giả định.
Tình huống quen: quán nổi tiếng với một cái tên bình thường
Rất nhiều cơ sở kinh doanh lâu năm ở Việt Nam có tên đơn giản: tên món kèm một chữ khen, tên món kèm tên phố, tên loại hàng kèm năm mở quán. Những cái tên này ra đời khi chủ quán không nghĩ tới chuyện nhãn hiệu, chỉ cần khách biết quán bán gì. Sau mười, hai mươi năm, tên đã gắn với quán trong đầu khách quen.
Vấn đề xuất hiện khi quán muốn mở thêm cơ sở, bán hàng đóng gói, hay phát hiện một quán khác ở thành phố khác dùng tên gần như y hệt. Lúc đó chủ quán mới muốn đăng ký, và nhận ra tên của mình về bản chất là một lời mô tả, thuộc nhóm thường không có khả năng phân biệt.
Cảm giác của chủ quán thường là “tên này ai cũng biết là của quán mình”. Nhưng câu hỏi pháp lý là “ai” ở đây là bao nhiêu người, ở đâu, và có bằng chứng gì. Khách quen trong phường biết chưa chắc đã đủ; sự thừa nhận cần rộng hơn và được chứng minh bằng tài liệu.
Luật mở một cánh cửa hẹp
Luật Sở hữu trí tuệ, khi liệt kê những dấu hiệu thường không có khả năng phân biệt như dấu hiệu mô tả, chữ số, chữ cái, hình đơn giản, có kèm một ngoại lệ: dấu hiệu đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi với danh nghĩa một nhãn hiệu trước thời điểm nộp đơn. Đây là cánh cửa cho những cái tên ban đầu yếu nhưng đã trở thành tên riêng trong nhận thức của người tiêu dùng.
Có ba chữ quan trọng trong ngoại lệ này. “Sử dụng”: tên phải được dùng thật, liên tục, cho chính hàng hoá, dịch vụ bạn định đăng ký. “Thừa nhận rộng rãi”: không chỉ khách quen mà phần đông người tiêu dùng liên quan nhận ra tên là của bạn. “Với danh nghĩa một nhãn hiệu”: tên được người mua hiểu như tên người bán, không chỉ như lời tả món ăn.
Mốc thời gian là trước ngày nộp đơn. Chứng cứ bạn có sau ngày nộp ít có giá trị cho câu hỏi này. Vì vậy việc kiểm kê và gom chứng cứ nên bắt đầu trước khi nộp, không phải sau khi nhận thông báo từ chối.
Thực tế, cơ quan thẩm định thường đánh giá con đường này rất chặt, và mức độ chứng cứ cần có tuỳ vào mức mô tả của tên. Tên càng mô tả, càng gần tên gọi chung của sản phẩm, thì càng cần chứng cứ mạnh.
Tự đánh giá bằng bảng điểm
Bảng dưới không phải tiêu chí chính thức, mà là cách tự hỏi để biết tên của bạn đang ở mức nào. Với mỗi dòng, chấm từ thấp đến cao theo tình hình thật của cơ sở.
| Yếu tố | Mức thấp | Mức cao |
|---|---|---|
| Thời gian sử dụng | Vài năm, có giai đoạn ngừng | Nhiều năm, liên tục, có giấy tờ ghi nhận |
| Phạm vi địa lý | Một khu phố, một phường | Nhiều tỉnh, bán trực tuyến toàn quốc |
| Cách khách gọi | Gọi theo món hoặc theo địa chỉ | Gọi đúng tên quán, tìm kiếm bằng tên quán |
| Báo chí, truyền thông | Không có hoặc rất ít | Nhiều bài viết độc lập nhắc tên như tên riêng |
| Doanh thu, quy mô | Nhỏ, không có sổ sách rõ | Có số liệu, hoá đơn, báo cáo qua nhiều năm |
| Người khác dùng tên giống | Nhiều quán khác dùng cùng tên | Hầu như không ai dùng, hoặc người dùng bị khách coi là nhái |
| Mức mô tả của tên | Gần như tên gọi chung của món | Mô tả nhưng có yếu tố hơi riêng |
Nếu phần lớn các dòng ở mức thấp, con đường chứng minh thừa nhận rộng rãi rất khó; nên đi hướng nhãn kết hợp hoặc thêm phần lõi riêng. Nếu nhiều dòng ở mức cao, con đường này đáng cân nhắc nghiêm túc, cùng với người làm nghề.
Kiểm kê chứng cứ đang có
Trước khi quyết định hướng nộp đơn, hãy gom và sắp xếp những gì cơ sở đang có. Nhiều chủ quán bất ngờ vì mình có nhiều hơn tưởng, hoặc ít hơn tưởng.
- Giấy tờ đăng ký kinh doanh qua các năm có ghi tên quán hoặc tên gần giống.
- Hoá đơn, sổ sách bán hàng, hợp đồng với nhà cung cấp có ghi tên quán, theo từng năm.
- Ảnh chụp biển hiệu, bao bì, thực đơn, đồng phục qua các thời kỳ, có ngày tháng hoặc dấu hiệu thời gian.
- Bài báo, chương trình truyền hình, bài viết độc lập nhắc tới quán bằng tên.
- Dữ liệu trang mạng xã hội, trang bán hàng: số người theo dõi, đánh giá, thời gian hoạt động.
- Giải thưởng, chứng nhận, danh hiệu có ghi tên quán.
- Kết quả tìm kiếm: khi gõ tên, kết quả có chỉ về quán của bạn không, hay về món ăn nói chung.
Sắp xếp theo năm giúp bạn thấy rõ dòng thời gian sử dụng. Những chứng cứ có ngày tháng rõ ràng, do bên thứ ba tạo ra, như bài báo hay hoá đơn của nhà cung cấp, thường có sức nặng hơn chứng cứ tự làm.
Ba hướng nộp đơn cho tên dùng lâu
Hướng một: nộp nhãn kết hợp có phần riêng. Thêm một phần hình hoặc phần chữ riêng vào tên cũ, chấp nhận phần chữ mô tả không được bảo hộ riêng. Đây là hướng an toàn và nhanh hơn, giữ được bộ nhận diện quen thuộc. Nhược điểm là không ngăn được người khác dùng phần chữ mô tả, chỉ ngăn được việc bắt chước cả bộ.
Hướng hai: nộp nguyên tên chữ và chuẩn bị chứng minh. Nộp tên chữ như đang dùng và chuẩn bị chứng cứ về việc sử dụng và thừa nhận rộng rãi. Hướng này giữ được nhiều nhất nếu thành công, nhưng rủi ro bị từ chối cao và quá trình có thể kéo dài. Chỉ nên đi khi bảng tự đánh giá cho nhiều dòng ở mức cao.
Hướng ba: đi song song. Nộp một đơn nhãn kết hợp để có bảo hộ chắc chắn ở mức cơ bản, đồng thời nộp một đơn cho tên chữ để thử con đường chứng minh. Hướng này tốn kém hơn, nhưng giảm rủi ro trắng tay. Nhiều cơ sở chọn hướng này khi tên là tài sản chính của doanh nghiệp.
Một lựa chọn không nên bỏ qua. Khi mở rộng, cân nhắc thêm một nhãn chính mới đủ mạnh cho các sản phẩm, cơ sở mới, còn tên cũ giữ làm dấu ấn lịch sử. Cách này giúp thương hiệu lớn lên mà không phụ thuộc hoàn toàn vào một cái tên khó bảo hộ.
Trong lúc cân nhắc: dùng tên thế nào cho có lợi
Từ lúc bắt đầu tự đánh giá tới lúc nộp đơn có thể mất vài tuần hoặc vài tháng. Thời gian này không nên để trôi. Cách bạn dùng tên trong giai đoạn ấy có thể bổ sung chứng cứ, hoặc ngược lại, làm yếu đi chính lập luận mà bạn định đưa ra.
Dùng tên một cách nhất quán: cùng một cách viết, cùng vị trí trên biển hiệu, bao bì, hoá đơn, trang mạng xã hội. Tên được trình bày như tên riêng, tách khỏi lời mô tả món ăn, giúp khách và bên thứ ba nhìn nó như dấu hiệu của quán. Tránh việc lúc viết thế này, lúc viết thế khác, vì sự thiếu nhất quán khiến chứng cứ rời rạc.
Lưu lại chứng cứ mới phát sinh có ngày tháng: bài viết của báo, đánh giá của khách nhắc đúng tên quán, đơn hàng trực tuyến. Không dùng ký hiệu ® bên cạnh tên khi chưa có văn bằng bảo hộ, vì ký hiệu này dành cho nhãn hiệu đã được đăng ký và dùng sai có thể bị coi là thông tin gây nhầm lẫn. Nếu muốn báo hiệu bạn coi tên là nhãn hiệu của mình, hãy tìm hiểu cách dùng ký hiệu phù hợp với giai đoạn chưa có văn bằng.
Trước khi nộp: tra trùng vẫn phải làm và khi nào cần người làm nghề
Dùng tên lâu năm không có nghĩa là không ai đăng ký trước bạn. Việt Nam theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên đối với nhãn hiệu, nên một người khác hoàn toàn có thể đã nộp đơn cho tên tương tự. Hãy tra trùng trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu như với một cái tên mới, tra cả tên chữ, phần hình và các biến thể. Nếu phát hiện nhãn tương tự đã được đăng ký, tình huống trở nên phức tạp hơn nhiều và cần ý kiến chuyên môn.
Bạn nên tìm tới người làm nghề đại diện sở hữu công nghiệp hoặc luật sư sở hữu trí tuệ khi: bảng tự đánh giá cho nhiều dòng ở mức cao và bạn muốn đi hướng chứng minh; tra ra có người đã đăng ký tên tương tự; hoặc đang có tranh chấp với cơ sở khác dùng cùng tên. Những tình huống này liên quan tới chứng cứ, thời hạn và chiến lược mà một bài viết phổ thông không thay được.
Nếu cần định hướng ban đầu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn bằng cách mô tả tên đang dùng, thời gian, phạm vi kinh doanh và kết quả tra cứu. Mang theo bảng tự đánh giá và danh sách chứng cứ đã kiểm kê khi trao đổi chính thức sẽ giúp tiết kiệm thời gian và giúp người tư vấn đánh giá sát hơn.
Câu hỏi thường gặp
Quán dùng tên hai mươi năm có chắc được bảo hộ tên chữ không?
Không chắc. Thời gian dài là một yếu tố quan trọng nhưng không đủ một mình. Cần chứng minh tên được thừa nhận rộng rãi như tên riêng của quán, với chứng cứ có trước ngày nộp đơn. Tên càng gần tên gọi chung của món, càng khó.
Khách trong phường ai cũng biết thì có được coi là thừa nhận rộng rãi không?
Thường chưa đủ. Thừa nhận rộng rãi được hiểu theo phạm vi người tiêu dùng liên quan đến sản phẩm, rộng hơn nhóm khách quen ở một khu phố. Phạm vi càng rộng và chứng cứ càng khách quan thì càng có sức nặng.
Nộp nhãn kết hợp rồi sau này có nộp được tên chữ không?
Có thể nộp đơn khác cho tên chữ sau này. Mỗi đơn được xét riêng. Tuy nhiên, chứng cứ về thừa nhận rộng rãi vẫn phải có trước ngày nộp đơn tên chữ đó, và trong thời gian chờ có thể đã có người khác nộp trước.
Một quán ở tỉnh khác dùng cùng tên thì ai được đăng ký?
Nguyên tắc chung là người nộp đơn hợp lệ trước được xét trước, nhưng còn các yếu tố khác như khả năng phân biệt của tên và quyền có trước của bên kia. Tình huống hai bên cùng dùng tên lâu năm khá phức tạp, nên hỏi ý kiến người làm nghề.
Có nên đổi tên quán để dễ đăng ký hơn không?
Thường không cần đổi hẳn. Cách hiệu quả hơn là giữ tên cũ và thêm một yếu tố riêng làm phần lõi, hoặc tạo một nhãn chính mới cho kế hoạch mở rộng. Đổi hẳn tên có thể làm mất phần nhận diện đã xây dựng nhiều năm.
Chứng cứ trên mạng xã hội có được dùng không?
Có thể là một phần chứng cứ, nhất là khi có ngày tháng rõ ràng và thể hiện khách gọi đúng tên quán. Nên lưu lại bằng ảnh chụp có thời gian, và kết hợp với chứng cứ khác như hoá đơn, bài báo, vì chỉ dữ liệu mạng xã hội thường chưa đủ.