Tra nhãn hiệu ở Nhật Bản và Hàn Quốc khác tra ở các nước dùng chữ Latinh ở một điểm: cách đọc của tên được coi trọng rất nhiều, và tên của bạn sẽ được người mua đọc qua dạng katakana ở Nhật Bản hoặc Hangul ở Hàn Quốc. Vì vậy, ngoài bản chữ Latinh, bạn phải tra cả bản phiên âm sang chữ của từng nước, và tra theo cách đọc nếu công cụ cho phép.
Hai nước đều có cơ sở dữ liệu nhãn hiệu trực tuyến mở cho công chúng, có phần giao diện tiếng Anh, và đều dùng một hệ thống mã để nhóm những hàng hoá, dịch vụ được coi là tương tự. Bài hướng dẫn cách tra trên hai nguồn này, cách chuẩn bị bản phiên âm và cách đọc kết quả. Thủ tục nộp đơn ở hai nước là chủ đề khác, không bàn ở đây.
Nhật Bản: tra trên nền tảng của Cơ quan Sáng chế Nhật Bản
Cơ quan Sáng chế Nhật Bản (JPO) cùng tổ chức trực thuộc vận hành một nền tảng tra cứu thông tin sở hữu công nghiệp có tên J-PlatPat, gồm phần nhãn hiệu, có giao diện tiếng Nhật và một phần giao diện tiếng Anh. Phần tiếng Anh dùng được cho các thao tác cơ bản, nhưng một số chức năng tìm chi tiết chỉ đầy đủ ở giao diện tiếng Nhật. Tên gọi và cách bố trí có thể thay đổi; hãy tìm theo chức năng.
Điểm đáng chú ý là chức năng tìm theo cách đọc. Mỗi nhãn hiệu chữ trong dữ liệu của Nhật thường được gán một hoặc nhiều cách đọc dưới dạng katakana. Khi bạn tìm theo cách đọc, hệ thống trả về những nhãn có cách đọc giống hoặc gần giống, dù chúng được viết bằng chữ Latinh, kanji hay katakana. Đây là chức năng giúp bạn bắt được những nhãn mà tìm theo mặt chữ không bao giờ ra. Với một tên tiếng Việt, bạn tra từng bản phiên âm katakana đã chuẩn bị trong ô tìm theo cách đọc, thay vì chỉ dán chữ Latinh.
Nhật Bản cũng dùng mã nhóm tương tự cho hàng hoá, dịch vụ. Hai sản phẩm có cùng mã nhóm tương tự thường được coi là tương tự trong thẩm định, kể cả khi chúng nằm ở hai nhóm Nice khác nhau. Khi tra, bạn tìm mã nhóm tương tự của sản phẩm mình rồi dùng mã đó làm bộ lọc, thay vì chỉ lọc theo số nhóm Nice.
Hàn Quốc: tra trên dịch vụ thông tin sở hữu trí tuệ
Cơ quan Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc (KIPO) có dịch vụ tra cứu thông tin sở hữu trí tuệ trực tuyến tên KIPRIS, với giao diện tiếng Hàn và phiên bản tiếng Anh. Tương tự Nhật Bản, phiên bản tiếng Anh tiện cho thao tác cơ bản, còn tra chi tiết theo Hangul nên làm trên giao diện tiếng Hàn với sự hỗ trợ của người đọc được tiếng Hàn.
Nhãn hiệu ở Hàn Quốc rất thường có phần Hangul, kể cả khi thương hiệu gốc là tiếng Anh. Một nhãn Latinh đã đăng ký và một nhãn Hangul đọc giống nó có thể được coi là tương tự. Vì vậy, khi tra tên của bạn, bản Hangul là bắt buộc, và nên tra cả những cách viết Hangul khác nhau của cùng một âm.
Hàn Quốc cũng có hệ thống mã nhóm hàng hoá tương tự dùng trong thẩm định. Khi đọc một bản ghi, bạn xem mã nhóm tương tự của từng sản phẩm trong danh mục để biết nhãn đó có thực sự gần với hàng của bạn hay không.
Chuẩn bị bản phiên âm trước khi tra
Tên tiếng Việt khi sang katakana hay Hangul không có một cách viết duy nhất. Trình tự dưới đây giúp bạn có bộ phiên âm đủ dùng.
- Viết tên của bạn ở dạng không dấu và ghi cách đọc tiếng Việt chuẩn, tốt nhất kèm một đoạn ghi âm.
- Nhờ ít nhất hai người đọc thạo tiếng Nhật, hai người đọc thạo tiếng Hàn, độc lập viết bản phiên âm theo cách họ nghe.
- So các bản: nếu khác nhau, giữ tất cả. Thêm bản phiên âm theo cách một người Nhật, người Hàn sẽ đọc khi chỉ nhìn chữ Latinh không dấu, vì đó là cách người mua của bạn sẽ đọc.
- Nếu tên có nghĩa, thêm bản dịch nghĩa sang tiếng Nhật, tiếng Hàn, và bản dịch tiếng Anh viết theo katakana, Hangul, vì ở hai nước này từ tiếng Anh phiên âm rất phổ biến trong nhãn hiệu.
- Ghi tất cả vào bảng biến thể kèm tên người phiên âm.
Với tên có thanh điệu như tiếng Việt, cách người nước ngoài đọc thường bỏ thanh và đổi một số âm. Bản phiên âm theo cách đọc của người bản xứ thường quan trọng hơn bản phiên âm sát tiếng Việt.
So sánh nhanh khi tra ở hai nước
Bảng dưới chỉ nêu điểm ảnh hưởng tới cách tra và cách đọc kết quả, không so sánh luật.
| Điểm | Nhật Bản | Hàn Quốc |
|---|---|---|
| Chữ thường gặp trong nhãn | Katakana, hiragana, kanji, chữ Latinh | Hangul, chữ Latinh, đôi khi chữ Hán |
| Tra theo cách đọc | Có chức năng tìm theo cách đọc katakana | Tra theo Hangul; cách đọc được thể hiện qua mặt chữ |
| Mã nhóm tương tự | Có, dùng nhiều khi xét hàng hoá tương tự | Có, dùng trong thẩm định |
| Giao diện tiếng Anh | Có, một số chức năng đầy đủ hơn ở bản tiếng Nhật | Có, tra chi tiết nên dùng bản tiếng Hàn |
| Đọc danh mục | Danh mục bằng tiếng Nhật | Danh mục bằng tiếng Hàn |
Với cả hai nước, nguồn tổng hợp của WIPO và Madrid Monitor vẫn nên được quét trước để có bức tranh chung, rồi mới xác nhận trên nguồn của từng nước.
Đọc bản ghi bằng chữ bạn không đọc được
Phần lớn kết quả tra ở hai nước sẽ có phần tên và danh mục bằng tiếng Nhật hoặc tiếng Hàn. Cách làm thực tế là chụp lại từng bản ghi đáng chú ý, ghi kèm số đơn hoặc số đăng ký, rồi nhờ người đọc được ngôn ngữ đó trả lời bốn câu: nhãn này đọc là gì, nghĩa là gì, chủ là ai, danh mục gồm những sản phẩm nào. Câu trả lời ghi thẳng vào bảng kết quả cạnh bản ghi.
Công cụ dịch máy giúp nắm ý chung của danh mục và tình trạng, nhưng dễ dịch sai tên riêng và cách đọc. Với tên nhãn, đừng tin bản dịch máy; đó chính là phần cần độ chính xác nhất. Các trường số như ngày nộp, ngày đăng ký, mã nhóm, mã hình thì đọc được trực tiếp, không cần dịch.
Nếu một bản ghi được đánh giá là rủi ro cao, tra tiếp theo tên chủ để xem họ giữ những nhãn nào khác, có bản tiếng Anh hay không, và có đăng ký quốc tế chỉ định các nước khác trong danh sách thị trường của bạn hay không. Bước này thường làm được trên Madrid Monitor bằng tiếng Anh, đỡ phụ thuộc vào người đọc tiếng bản địa.
Ngoài cơ sở dữ liệu: tra trên thị trường hai nước
Ở Nhật Bản và Hàn Quốc, người tiêu dùng mua nhiều qua các sàn trực tuyến trong nước và các chuỗi bán lẻ lớn. Trước khi chốt tên, gõ bản katakana, bản Hangul và bản Latinh vào ô tìm của các sàn phổ biến ở mỗi nước, lọc theo ngành hàng, để xem có sản phẩm nào đang dùng tên giống. Nhờ người đọc được tiếng bản địa xem giúp nếu cần.
Kết quả từ thị trường không thay cho dữ liệu nhãn hiệu, nhưng cho bạn thấy tên đó đã quen tai với người mua ở đó chưa, và có ai đang khai thác nó. Một tên trống trên dữ liệu nhãn hiệu nhưng đang được một cửa hàng địa phương dùng là thông tin đáng hỏi người làm nghề.
Cũng nên hỏi chính nhà nhập khẩu hoặc chuỗi bán lẻ đối tác. Họ hiểu thị trường của mình, biết những tên nào đang gây nhầm trong ngành, và thường có kinh nghiệm với các thương hiệu nước ngoài từng phải đổi tên khi vào đây. Một câu hỏi sớm có thể tiết kiệm cả một vòng thiết kế bao bì.
Ví dụ giả định: tên cà phê "Mây Núi"
Ví dụ giả định: một cơ sở rang cà phê ở Lâm Đồng muốn bán qua một nhà nhập khẩu ở Nhật Bản và một chuỗi cửa hàng ở Hàn Quốc dưới tên "Mây Núi". Tra bản Latinh "may nui" trên nguồn tổng hợp với bộ lọc hai nước cho vài kết quả không liên quan. Nhưng khi tra theo cách đọc ở Nhật, bản phiên âm gần với cách đọc "mai nui" cho ra một nhãn của một công ty bánh kẹo Nhật Bản, cùng mã nhóm tương tự với một số đồ uống trong danh mục.
Ở Hàn Quốc, bản Hangul của "Mây Núi" không cho kết quả đáng lo trong nhóm cà phê. Nhưng bản dịch nghĩa "mây trên núi" viết theo từ tiếng Anh phiên âm Hangul lại trùng một nhãn cho dịch vụ quán cà phê. Cơ sở rang ghi hai bản ghi này vào nhóm cần đánh giá kỹ và quyết định chỉ dùng bản không dấu "May Nui" trên bao bì, không dùng bản dịch.
Nếu chỉ tra bản chữ Latinh, cơ sở này sẽ không thấy cả hai bản ghi. Đó là lý do bản phiên âm và tra theo cách đọc là phần không bỏ được ở hai thị trường này.
Những điểm hay bị bỏ sót
Tên tiếng Anh trên bao bì xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp thêm một khẩu hiệu hay tên phụ tiếng Anh cho thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc. Ở hai nước này, từ tiếng Anh phiên âm rất phổ biến trong nhãn hiệu; phần phụ đó cũng cần được tra.
Nhãn chỉ có chữ bản địa. Một nhãn đăng ký thuần katakana hay thuần Hangul sẽ không hiện khi bạn tra bằng chữ Latinh trên nguồn tổng hợp. Phải tra bằng chính chữ đó trên nguồn của nước đó.
Mã nhóm tương tự khác với cảm nhận. Hai sản phẩm bạn thấy khác nhau có thể cùng mã nhóm tương tự, và ngược lại. Đọc mã trên bản ghi thay vì tự đoán.
Độ trễ dữ liệu. Đơn mới nộp cần một thời gian mới hiện trên hệ thống công khai. Tra lại trước khi in bao bì số lượng lớn cho thị trường này.
Câu hỏi thường gặp
Có tra nhãn hiệu Nhật Bản bằng tiếng Anh được không?
Được ở mức cơ bản, nền tảng tra cứu của Nhật có giao diện tiếng Anh. Nhưng nhiều nhãn chỉ có phần chữ Nhật, và chức năng tìm theo cách đọc dùng katakana. Để không bỏ sót, nên có người đọc được tiếng Nhật hỗ trợ.
Tên tiếng Việt nên phiên âm sang katakana thế nào?
Không có một quy tắc duy nhất. Nên nhờ vài người thạo tiếng Nhật phiên âm độc lập, giữ mọi phương án khác nhau, và ưu tiên cách một người Nhật sẽ đọc khi nhìn chữ Latinh không dấu, vì đó là cách người mua gọi sản phẩm.
Mã nhóm tương tự là gì?
Đó là mã do cơ quan nhãn hiệu gán cho những hàng hoá, dịch vụ được coi là tương tự nhau, dùng khi thẩm định. Hai sản phẩm cùng mã thường được xem là tương tự kể cả khi khác nhóm Nice. Khi tra, dùng mã này để lọc sát hơn.
Đã tra ở Nhật Bản thì có cần tra riêng Hàn Quốc không?
Có. Hai nước có hệ thống nhãn hiệu riêng, văn bằng riêng, cách viết và cách đọc tên khác nhau. Một tên sạch ở Nhật Bản có thể đã có người đăng ký ở Hàn Quốc và ngược lại.
Nguồn tổng hợp của WIPO có đủ cho hai nước này không?
Nguồn tổng hợp giúp quét nhanh bằng giao diện quen thuộc, nhưng không có chức năng tìm theo cách đọc katakana và có thể trễ so với nguồn gốc. Xác nhận cuối cùng nên làm trên nguồn của từng nước.
Tên của bạn trùng nghĩa với một từ tiếng Nhật, tiếng Hàn thông dụng thì sao?
Ngoài nguy cơ trùng với nhãn đã có, tên trùng một từ thông dụng, nhất là từ mô tả sản phẩm, có thể khó được bảo hộ ở nước đó. Hỏi người bản ngữ về nghĩa của tên trước khi đầu tư bao bì.