Phân loại Vienna là bảng mã quốc tế dùng để xếp các yếu tố hình của nhãn hiệu (con vật, cây lá, hình học, chữ cách điệu, màu…) vào từng ô có số hiệu, nhờ đó người tra có thể tìm logo bằng mã hình thay vì bằng chữ. Cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ và nhiều cơ sở dữ liệu quốc tế đều gắn mã Vienna cho phần hình của mẫu nhãn, nên ai muốn tra một logo có hình thì gần như bắt buộc phải biết dùng bảng này.
Với nhãn chữ, bạn gõ tên vào ô tìm kiếm là ra kết quả. Với logo thì không có gì để gõ: hình một con chim đang bay không có cách viết. Bài này giải thích bảng Vienna được tổ chức thế nào, cách tự gán mã cho logo của mình, cách dùng mã đó khi tra và những chỗ người mới hay làm tra sót. Phần đánh giá hai logo có giống nhau không nằm ở các bài khác trong cùng chuyên mục.
Vì sao tra logo phải dùng mã hình
Một cơ sở dữ liệu nhãn hiệu lưu hàng trăm nghìn mẫu nhãn. Phần chữ của mỗi mẫu được ghi lại thành chuỗi ký tự nên tìm được bằng từ khoá. Phần hình thì máy chỉ lưu dưới dạng ảnh; để tìm được, mỗi hình cần một lớp mô tả có cấu trúc đi kèm. Mã Vienna chính là lớp mô tả đó: người xử lý đơn nhìn mẫu nhãn, xác định trong hình có những yếu tố gì và gắn cho mỗi yếu tố một mã.
Nhờ vậy, khi bạn chọn mã "chim đang bay" và lọc thêm nhóm hàng của mình, hệ thống trả về mọi mẫu nhãn có yếu tố chim bay đã được gắn mã, bất kể chữ đi kèm là gì. Đây là cách duy nhất để phát hiện một nhãn có hình gần giống logo của bạn nhưng phần chữ khác hẳn, trường hợp mà tra theo tên không bao giờ bắt được.
Một số cơ sở dữ liệu quốc tế hiện có thêm chức năng tải ảnh lên để máy tự tìm hình gần giống. Chức năng này hữu ích để quét nhanh, nhưng kết quả phụ thuộc vào thuật toán so ảnh, vốn dễ bỏ qua những hình khác nét nhưng giống ý tưởng. Tra theo mã Vienna vẫn là lớp tra nền tảng; tra bằng ảnh là lớp bổ sung chứ không thay được.
Cũng cần nói rõ giới hạn ngay từ đầu: mã do con người gán, nên có lúc gán thiếu hoặc gán khác cách bạn nghĩ. Một hình lá có thể được xếp vào ô lá cây, nhưng nếu nó được vẽ cách điệu thành ngọn lửa thì người gán mã có thể chọn ô khác. Vì thế tra hình luôn phải tra rộng hơn một mã.
Cấu trúc ba tầng của một mã Vienna
Bảng Vienna chia theo ba tầng từ rộng đến hẹp. Mã đầy đủ thường viết thành ba cụm số cách nhau bằng dấu chấm, cụm đầu là hạng, cụm giữa là nhóm, cụm cuối là mục. Một vài hạng lớn hay gặp khi tra logo của doanh nghiệp nhỏ:
| Tầng | Ý nghĩa | Ví dụ cách hiểu |
|---|---|---|
| Hạng (cụm số đầu) | Chủ đề lớn của hình | Hạng 2 là người; hạng 3 là động vật; hạng 5 là thực vật; hạng 26 là hình học; hạng 27 là dạng chữ viết và chữ số; hạng 29 là màu sắc |
| Nhóm (cụm số giữa) | Chia nhỏ chủ đề | Trong hạng động vật, chim là một nhóm riêng, cá là một nhóm khác, côn trùng là một nhóm khác |
| Mục (cụm số cuối) | Chi tiết cụ thể của hình | Trong nhóm chim có thể tách chim đang bay, chim đứng, đầu chim, đôi cánh |
| Mục bổ trợ | Một số mục mô tả thêm về cách trình bày | Ví dụ hình được vẽ theo lối cách điệu, hai hình lồng vào nhau |
Bảng Vienna được cập nhật theo từng phiên bản, số mục và tên gọi có thể thay đổi. Trước khi tra, bạn nên mở bảng phân loại đi kèm cơ sở dữ liệu mình dùng để xem đúng số hiệu hiện hành thay vì chép mã từ một bài viết cũ.
Tự mã hoá logo của mình trong năm bước
Muốn tra bằng mã hình, trước hết bạn phải biết logo của mình mang những mã nào. Cách làm thực tế:
- Mô tả logo bằng lời như đang tả cho người không nhìn thấy. Ví dụ giả định: "một con ong nhìn nghiêng, cánh vẽ bằng hai hình giọt nước, nằm trong một hình lục giác, phía dưới là chữ".
- Tách thành từng yếu tố. Ví dụ trên có ba yếu tố hình: con ong, hình giọt nước tạo cánh, hình lục giác bao ngoài. Phần chữ tra riêng theo chữ.
- Tìm hạng cho từng yếu tố. Con ong thuộc hạng động vật, nhóm côn trùng; lục giác thuộc hạng hình học; giọt nước có thể nằm ở hạng hiện tượng tự nhiên hoặc hạng hình học tuỳ cách vẽ.
- Đi xuống tầng mục. Đọc tên các mục trong nhóm, chọn mục sát nhất. Nếu phân vân giữa hai mục, ghi cả hai.
- Ghi danh sách mã vào một tờ ghi chép. Mỗi mã kèm một dòng giải thích vì sao chọn. Danh sách này dùng lại khi tra lại sau vài tháng, khi giao cho người làm nghề, hoặc khi điền tờ khai.
Theo mẫu tờ khai hiện hành, người nộp đơn có phần ghi phân loại hình của mẫu nhãn và cơ quan xử lý đơn sẽ xem lại phần này. Mã bạn tự gán vì thế vừa phục vụ việc tra, vừa là bản nháp cho bước nộp sau.
Dùng mã khi tra: tra rộng trước, hẹp sau
Bắt đầu bằng mã của yếu tố nổi bật nhất. Người mua nhớ logo qua hình chính. Với ví dụ con ong, hãy tra mã con ong trước, kết hợp lọc nhóm hàng hoá, dịch vụ của bạn và các nhóm liên quan.
Mở rộng lên tầng nhóm khi kết quả quá ít. Nếu mã mục chỉ cho vài kết quả, thử tra cả nhóm côn trùng. Có thể người gán mã đã xếp một con ong cách điệu vào mục côn trùng nói chung.
Kết hợp hai mã khi kết quả quá nhiều. Mã côn trùng trong nhóm thực phẩm có thể ra hàng trăm nhãn. Lúc đó tra kết hợp côn trùng với lục giác sẽ thu hẹp về những nhãn có cả hai yếu tố, là nhóm nguy hiểm nhất với bạn.
Đừng quên tra riêng yếu tố phụ. Một nhãn khác có thể dùng đúng hình lục giác chứa một vật khác. Nếu lục giác của bạn là phần gây ấn tượng mạnh, tra riêng mã đó để biết vùng này đã đông đến đâu.
Ghi lại mọi lượt tra. Mỗi lượt ghi ngày tra, mã đã dùng, bộ lọc nhóm và số kết quả. Kết quả tra chỉ đúng ở thời điểm tra; có ghi chép thì lần sau chỉ cần tra phần mới phát sinh.
Ví dụ giả định: tra logo cho một quán bún cá
Ví dụ giả định: một quán bún cá ở Hải Phòng chuẩn bị mở thêm hai chi nhánh và muốn đăng ký logo gồm hình con cá nằm ngang, đuôi cong thành hình làn sóng, đặt trên một chiếc bát nhìn nghiêng, bên dưới là tên quán. Chủ quán tách được ba yếu tố hình: con cá, làn sóng, chiếc bát.
Lượt tra đầu dùng mã cá, lọc nhóm dịch vụ ăn uống, ra vài chục kết quả, phần lớn là nhà hàng hải sản với con cá vẽ rất khác. Lượt thứ hai kết hợp mã cá với mã bát, đĩa, lọc cả nhóm dịch vụ ăn uống lẫn nhóm thực phẩm chế biến sẵn, chỉ còn một số kết quả. Trong đó có một nhãn cho sản phẩm bún khô đóng gói cũng dùng hình cá trên bát, cùng hướng nằm ngang. Đây là kết quả phải đưa vào phiếu đánh giá kỹ, vì quán bún và bún khô đóng gói là hai loại hàng hoá, dịch vụ có liên quan.
Lượt thứ ba tra riêng mã làn sóng trong hai nhóm trên để xem yếu tố này phổ biến đến đâu. Kết quả cho thấy sóng nước xuất hiện dày đặc ở các nhãn đồ ăn biển, nghĩa là chi tiết đuôi cá hình làn sóng khó giúp logo nổi bật. Chủ quán có thêm căn cứ để chỉnh phần hình trước khi in biển và bao bì mang về.
Những lỗi khiến tra hình bị sót
Phần lớn trường hợp "đã tra mà vẫn trùng" rơi vào một trong các lỗi sau:
- Chỉ tra một mã duy nhất, trong khi logo có hai, ba yếu tố hình.
- Gán mã theo ý nghĩa mình muốn truyền tải thay vì theo hình người khác nhìn thấy. Logo vẽ chiếc lá nhưng nhìn giống ngọn lửa thì phải tra cả hai.
- Lọc nhóm quá hẹp, chỉ tra đúng nhóm của sản phẩm mình mà bỏ các nhóm hàng hoá, dịch vụ liên quan.
- Bỏ qua yếu tố hình bao ngoài như vòng tròn, khiên, nhãn hình chữ nhật vì nghĩ nó "chỉ là khung".
- Không tra hạng chữ cách điệu khi logo có chữ cái được vẽ thành hình.
- Chỉ xem các nhãn còn hiệu lực, bỏ qua đơn đang chờ xử lý. Đơn nộp trước bạn vẫn có thể được cấp sau đó.
- Tin tuyệt đối vào chức năng tìm bằng ảnh và bỏ qua bước tra mã.
Ngoài ra luôn tồn tại một khoảng trễ: đơn mới nộp chưa được công bố thì chưa hiện trên cơ sở dữ liệu. Không cách tra nào phủ được khoảng trống này, nên kết quả tra sạch chỉ có nghĩa là "chưa thấy", không phải "chắc chắn không có".
Khi nào nên nhờ người làm nghề tra hình
Tự tra theo mã Vienna đủ cho bước sàng lọc: loại sớm những logo rõ ràng đã có người dùng, chọn ra một hai phương án sạch hơn trước khi đặt in. Nhưng việc đánh giá kết quả hình khó hơn nhiều so với chữ, vì không có phép đếm chữ cái hay so cách đọc. Bạn sẽ gặp những nhãn "hơi giống" mà không biết nặng hay nhẹ.
Nếu logo là tài sản lớn, sẽ in trên bao bì số lượng lớn, dùng cho chuỗi cửa hàng hoặc chuẩn bị nộp ra nước ngoài, việc nhờ một tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp tra và nhận định là khoản đáng cân nhắc. Họ quen cách gán mã của cơ quan xử lý đơn và có kinh nghiệm đánh giá mức độ tương tự. Cục Sở hữu trí tuệ cũng có dịch vụ tra cứu theo yêu cầu; thủ tục và chi phí bạn xem trên trang chính thức của Cục tại thời điểm cần.
Dù nhờ ai, hãy giữ lại bảng mã và ghi chép tự tra của mình. Nó giúp bạn đọc hiểu báo cáo nhận được và hỏi lại đúng chỗ, thay vì chỉ nhận một dòng kết luận.
Câu hỏi thường gặp
Phân loại Vienna khác Bảng phân loại Nice thế nào?
Nice phân loại hàng hoá và dịch vụ mà nhãn hiệu dùng cho, ví dụ đồ uống hay dịch vụ ăn uống. Vienna phân loại các yếu tố hình trong mẫu nhãn, ví dụ con chim hay hình tròn. Khi tra logo bạn dùng cả hai: Vienna để tìm hình, Nice để lọc nhóm.
Logo chỉ có chữ thì có cần mã Vienna không?
Nếu chữ được viết bằng phông thường thì không cần, cứ tra theo chữ. Nếu chữ được vẽ cách điệu mạnh, biến thành hình hoặc có chữ cái đơn lẻ làm biểu tượng, nên tra thêm hạng dạng chữ viết để bắt những logo có cùng cách tạo hình.
Mã tự gán của mình có bắt buộc phải đúng tuyệt đối không?
Không. Đây là công cụ tra cứu, không phải bài kiểm tra. Quan trọng là bạn tra đủ rộng để không sót. Khi phân vân giữa hai mã thì tra cả hai, và ghi lại lý do để lần sau không phải nghĩ lại từ đầu.
Tra theo mã Vienna mà không thấy nhãn nào giống thì có chắc nộp được không?
Không chắc. Kết quả tra chỉ phản ánh dữ liệu đã công bố, có độ trễ, và phụ thuộc vào cách người khác gán mã. Ngoài trùng lặp, đơn còn được xét khả năng phân biệt và các điều kiện khác, nên tra sạch chỉ là điều kiện cần.
Có thể tra mã Vienna trên cơ sở dữ liệu quốc tế không?
Có. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc tế cho lọc theo mã hình, và một số có thêm tìm bằng ảnh. Giao diện thay đổi theo thời gian nên bạn nên đọc phần hướng dẫn trên chính trang đó trước khi tra.
Mã Vienna trong tờ khai có ảnh hưởng đến phạm vi bảo hộ không?
Mã hình chủ yếu phục vụ việc lưu trữ và tra cứu. Phạm vi bảo hộ gắn với mẫu nhãn và danh mục hàng hoá, dịch vụ được cấp. Dù vậy ghi mã chính xác giúp người khác tra thấy nhãn của bạn, gián tiếp giảm khả năng có người nộp nhãn giống.